Ουκρανές συνδικαλίστριες περιγράφουν τη ζωή και την αντίσταση σε συνθήκες πολέμου και κατοχής.
του Jeremy Dewar
ΠΗΓΗ: International Socialist League, 18/9/2026
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: elaliberta.gr
Η «Εκστρατεία Αλληλεγγύης στην Ουκρανία» (Ukraine Solidarity Campaign) διοργάνωσε τον Αύγουστο μια συνάντηση με δύο Ουκρανές συνδικαλίστριες στα κεντρικά γραφεία του συνδικάτου Unison στο Λονδίνο.
Η Khrystyna Levchenko, εκπρόσωπος των νέων εργαζομένων του συνδικάτου Atomprofspilka στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια (ZNPP), και η Ivanna Khrapko, στέλεχος του Συνδικάτου Κρατικών Υπαλλήλων της Ουκρανίας και πρόεδρος της νεολαίας της Συνομοσπονδία Συνδικάτων της Ουκρανίας, μίλησαν για τις φρικτές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι και οι οικογένειές τους στη χώρα που μαστίζεται από τον πόλεμο.
Η Ιβάννα Χράπκο μας υπενθύμισε ότι μόνο τον Ιούλιο τα ρωσικά drones και οι βαλλιστικοί πύραυλοι σκότωσαν 437 αμάχους. Σήμερα, ο καθησυχαστικός ήχος των πυραύλων αναχαίτισης έχει σταματήσει, δίνοντας στους ανθρώπους συνήθως προειδοποίηση 30–40 δευτερολέπτων για επικείμενες επιθέσεις.
Η μετάβαση στη δουλειά, το τέλος της βάρδιας και η φοίτηση στο σχολείο αποτελούν καθημερινά εφιάλτες. Βαλλιστικοί πύραυλοι χτυπούν το Κίεβο κάθε μέρα, στη Χερσώνα είναι αδύνατο να κυκλοφορήσει κανείς ελεύθερα στην πόλη, ενώ το «ακατάβλητο» Χάρκοβο στερείται εντελώς αμυντικών συστημάτων εναέριας άμυνας. Οι αεροπορικές επιδρομές τύπου «διπλού πλήγματος» (double tap) —μια τακτική που εισήγαγε το Ισραήλ— στοχεύουν συστηματικά υγειονομικούς υπαλλήλους και πυροσβέστες που σπεύδουν να βοηθήσουν τους τραυματίες.
Ζαπορίζια
Η Λεβτσένκο περιέγραψε την κατάληψη από τη Ρωσία του μεγαλύτερου πυρηνικού σταθμού στην Ευρώπη τον Μάρτιο του 2022. Η Χριστίνα εργάστηκε ως μηχανικός στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια για πάνω από 10 χρόνια, τους τελευταίους 18 μήνες υπό κατοχή. Τέσσερις ημέρες μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας, στις 28 Φεβρουαρίου 2022, οι κάτοικοι της γειτονικής πόλης Ενερχοντάρ έστησαν οδοφράγματα και σχημάτισαν μια ανθρώπινη ασπίδα 10.000 ατόμων γύρω από το εργοστάσιο, προκειμένου να εμποδίσουν την προέλαση του ρωσικού στρατού.
Η Εθνοφρουρά διέθετε μόνο ελαφρύ οπλισμό, ο οποίος δεν μπορούσε να αντιπαρατεθεί στο ρωσικό πυροβολικό που άνοιξε πυρ εναντίον των ειρηνικών διαδηλωτών στις 3 Μαρτίου. Μέχρι την επόμενη μέρα, το κέντρο εκπαίδευσης, το φυλάκιο της πύλης και το διοικητικό κτίριο είχαν καταστραφεί, ενώ ο πυρηνικός σταθμός ZNPP είχε περιέλθει υπό ρωσικό έλεγχο.
Πριν από τον πόλεμο, στον σταθμό ZNPP απασχολούνταν περίπου 11.000 εργαζόμενοι, εκ των οποίων οι 5.000 βρίσκονταν στις εγκαταστάσεις ανά πάσα στιγμή. Τη στιγμή της επίθεσης, μόνο 2.200 εργάζονταν, και οι περισσότεροι εξ αυτών στάλθηκαν στα σπίτια τους από τη διοίκηση. Ωστόσο, 14 εργαστηριακές βοηθοί —όλες γυναίκες— προσφέρθηκαν γενναία να εργαστούν σε βάρδια 24 ωρών (αντί για την οκτάωρη συνήθη βάρδιά τους), προκειμένου να διατηρήσουν τη λειτουργία του σταθμού. Εάν ένας πυρηνικός σταθμός σταματήσει να λειτουργεί, μια ανεξέλεγκτη πυρηνική αλυσιδωτή αντίδραση θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες.
Απαγορευόταν στους εργαζόμενους να χρησιμοποιούν τα κινητά τους τηλέφωνα —ακόμη και για να καλέσουν τα παιδιά τους— ή να συνομιλούν μεταξύ τους, γεγονός που από μόνο του συνιστούσε εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση. Τελικά, όλοι οι εργαζόμενοι αναγκάστηκαν να αποκτήσουν ρωσικά διαβατήρια και να υπογράψουν συμβάσεις με τον ρωσικό όμιλο Rosatom, προκειμένου να συνεχίσουν το κρίσιμο έργο τους. Παράλληλα, τα ρωσικά στρατεύματα παραβίαζαν κάθε κανόνα ασφαλείας καθώς στρατοπέδευαν εντός των εγκαταστάσεων του εργοστασίου, πλένοντας τα ρούχα τους, στήνοντας χώρους ανάπαυσης, εγκαθιστώντας ηλεκτρικά θερμαντικά σώματα και μαγειρεύοντας.
Η Λεβτσένκο θυμήθηκε την πρώτη διακοπή ρεύματος τρεις μήνες αργότερα, τον Ιούνιο, όταν η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στη μονάδα της —τη μονάδα νούμερο πέντε— έπεσε από τα 500 MW στο μηδέν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα· ένα σύντομο τηλεφώνημα αποκάλυψε ότι και η γειτονική Μονάδα 6 είχε παρουσιάσει την ίδια απότομη πτώση. Οι εργαζόμενοι, χωρίς τη βοήθεια του ρωσικού στρατού ή της Rosatom, κατάφεραν να σταθεροποιήσουν την κατάσταση στα 120 MW περίπου, ωστόσο ακολούθησαν και άλλες διακοπές στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος.
Το ίδιο έχει συμβεί και με τις εξαφανίσεις εργαζομένων-κλειδιών. Τουλάχιστον 45 εργαζόμενοι έχουν απαχθεί. Είκοσι έχουν καταδικαστεί, τέσσερις αναμένουν «δίκη» και 13 κρατούνται χωρίς καμία δυνατότητα επικοινωνίας. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν κατασκοπεία, τρομοκρατία και εσχάτη προδοσία κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Οι ποινές κυμαίνονται από 11 έως 25 έτη.
Η Atomprofspilka διεξάγει εκστρατεία για την άμεση απελευθέρωση 15 εργαζομένων —των «15 της Ζαπορίζια»— με πιο γνωστό εξ αυτών τον Serhii Potynh, ο οποίος έχει υποστεί βασανιστήρια και εκτίει ποινή κάθειρξης 20 ετών για τρομοκρατία και «ανατρεπτικές δραστηριότητες». Οι ρωσικές αρχές συνέλαβαν και κακομεταχειρίστηκαν ακόμη και τη σύζυγο του Serhii για διάστημα μίας εβδομάδας.
Η Χριστίνα αποκάλυψε επίσης ορισμένες λεπτομέρειες της διαφυγής της: τη διέλευση από αμέτρητα σημεία ελέγχου, τα αδιέξοδα που συνάντησε και, τελικά, την είσοδό της στη Ρωσία, τη Λετονία και την Πολωνία. Θέλησε να τονίσει τη βοήθεια που έλαβε κατά τη διάρκεια της διαδρομής της από απλούς Ρώσους εργαζόμενους, συμπεριλαμβανομένου ενός οδηγού ταξί. Παρόλο που ακόμη και η παραμικρή εκδήλωση αλληλεγγύης προς την Ουκρανία και αποδοκιμασίας του πολέμου τιμωρείται αυστηρά, το αντιπολεμικό αίσθημα στη Ρωσία ενισχύεται.
Συνδικαλιστικά δικαιώματα στην Ουκρανία
Ωστόσο, και η ίδια η ουκρανική κυβέρνηση κατηγορείται για μια σειρά επιθέσεων στα συνδικαλιστικά δικαιώματα και την ελευθερία του λόγου για τους σοσιαλιστές. Το 2022, στο πλαίσιο της επιβολής του στρατιωτικού νόμου, η κυβέρνηση θέσπισε δρακόντειους εργασιακούς νόμους που κατέστησαν ανενεργές τις συλλογικές διαπραγματεύσεις, νομιμοποίησαν τις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης, αύξησαν τη μέγιστη διάρκεια της εργάσιμης ημέρας στις 12 ώρες και επέτρεψαν στους εργοδότες να απολύουν εργαζομένους χωρίς να παρέχουν αιτιολόγηση.
Στις 5 Ιουνίου 2025, τα κεντρικά γραφεία της FPU, της μεγαλύτερης συνδικαλιστικής ομοσπονδίας της χώρας, η οποία πριν από τον πόλεμο αριθμούσε πάνω από 4,8 εκατομμύρια μέλη, καταλήφθηκαν από την αστυνομία και το προσωπικό της ομοσπονδίας εκδιώχθηκε. Το περιστατικό αυτό συνέβη μετά τη σύλληψη του Γκριγκόρι Οσόβι, προέδρου της FPU και μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής της ETUC.
Ο Γιαρέμα Ζουχαϊέβιτς, πρόεδρος της Συνδικαλιστικής Ένωσης Εργαζομένων στην Αεροναυπηγική και τη Κατασκευή Μηχανημάτων της Ουκρανίας (TUAMBWU), η οποία είναι μέλος της FPU, βρίσκεται σε προδικαστική κράτηση από την 1η Μαΐου του τρέχοντος έτους.
Στις 10 Αυγούστου, ουκρανικό δικαστήριο καταδίκασε τον 27χρονο Ουκρανό σοσιαλιστή Μπογκντάν Σιροτιούκ σε κάθειρξη 15 ετών για «εσχάτη προδοσία» υπό το καθεστώς του στρατιωτικού νόμου. Τελούσε υπό κράτηση από τις 25 Απριλίου 2024, καθώς αντιτάχθηκε στον πόλεμο στην Ουκρανία. Τώρα, ασκεί έφεση κατά της καταδικαστικής απόφασης.
Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με τους νόμους του Προέδρου Ζελένσκι που περιορίζουν το δικαίωμα στην απεργία, η Ιβάννα Χράπκο περιορίστηκε να δηλώσει ότι το συνδικάτο πέτυχε τη δέσμευση πως, μόλις αρθεί ο στρατιωτικός νόμος, το δικαίωμα στην απεργία θα αποκατασταθεί και, μάλιστα, θα επεκταθεί στους εργαζόμενους σε δημοτικές υπηρεσίες και στους δημόσιους υπαλλήλους. Το δικαίωμά τους στην απεργία δεν υπήρχε πριν από τον πόλεμο.
Όσον αφορά την απαγόρευση των διαδηλώσεων, η ίδια παρατήρησε ότι αυτή μπορεί να παραβιαστεί εάν «το αίτημα τυγχάνει λαϊκής υποστήριξης», όπως συνέβη με τις διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς το περασμένο καλοκαίρι και τις πρόσφατες κινητοποιήσεις υπέρ του αποπεμφθέντος υπουργού Άμυνας, Μιχαΐλο Φεντόροφ.
Ωστόσο, τα συνδικάτα συνεχίζουν να λειτουργούν, αν και υπό δύσκολες συνθήκες. Η Χράπκο μας είπε ότι συγκεντρώνουν τακτικά τους εργαζόμενους και εκπαιδεύουν εκπροσώπους και διαπραγματευτές στους χώρους εργασίας. Οι πυροσβέστες, οι μηχανοδηγοί και οι υγειονομικοί διασώστες είναι από τα πιο επικίνδυνα επαγγέλματα, με πολλά θύματα και τραυματισμούς. Η Ομοσπονδία κατάφερε να διαπραγματευτεί μια περίοδο χάριτος τριών ωρών για τους εργαζόμενους που δεν μπορούν να φτάσουν στον χώρο εργασίας τους λόγω επιθέσεων με πυραύλους και drones.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο έργο των συνδικάτων για τη σύσταση γυναικείων συμβουλίων, καθώς οι γυναίκες επωμίζονται ένα αυξημένο «διπλό βάρος» όσο οι σύζυγοι και οι γιοι τους βρίσκονται στο μέτωπο. Σε αντίθεση με την προπολεμική κατάσταση, το 60% των μελών των συνδικάτων είναι πλέον γυναίκες. Το συνδικάτο έχει πετύχει την εξασφάλιση περισσότερων κρατικών παροχών για τις γυναίκες.
Το συνδικάτο συνεργάζεται επίσης στενά με εκστρατείες για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, με στόχο τη διασφάλιση ασφαλών και κατάλληλων συνθηκών για τον αυξανόμενο αριθμό εργαζομένων με αναπηρία που προκύπτει από τα θύματα του πολέμου. Οι στενοί δεσμοί με τα κοινωνικά κινήματα —οι οποίοι είναι πιο απαραίτητοι από ποτέ λόγω του πολέμου— έχουν ενισχυθεί.
Κομβόι αλληλεγγύης
Αυτές οι αναφορές δίνουν μια εικόνα των συνθηκών που θα αντιμετωπίσει το «Κομβόι Αλληλεγγύης προς την Ουκρανία» αυτό το φθινόπωρο. Το κομβόι, που μεταφέρει ιατρικό υλικό στην Ουκρανία, αποτελείται από τρία σκέλη: από την Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία. Συνδικαλιστές και σοσιαλιστές θα μιλήσουν σε ακτιβιστές του εργατικού κινήματος σε πόλεις κατά μήκος της διαδρομής, πριν συγκεντρωθούν στην Πολωνία και εισέλθουν στην Ουκρανία.
Η αυτοκινητοπομπή έχει ήδη αναχωρήσει από τη Βαρκελώνη και θα αναχωρήσει από το Λονδίνο τον Νοέμβριο. Καλούμε όλους τους αναγνώστες μας να ζητήσουν την επιστροφή των αγνοουμένων εργατών της Ζαπορίζια, να υποστηρίξουν τις πρωτοβουλίες της Εκστρατείας Αλληλεγγύης προς την Ουκρανία και να συνεισφέρουν οικονομικά στο Διεθνές Κομβόι Αλληλεγγύης προς την Ουκρανία.
