Οι σημαίες του «Άξονα της Αντίστασης» (του καθεστώτος Άσαντ, της Χεζμπολλάχ, του Ιράν και της Παλαιστίνης) κυματίζουν στην πλατεία Αζαντί της Τεχεράνης, κατά τη διάρκεια τελετής για την 37η επέτειο της Ιρανικής Επανάστασης, στην Τεχεράνη, Φεβρουάριος 2016. Η βοήθεια του Ιράν προς τους Παλαιστίνιους δεν υπερβαίνει τα πλαίσια των συμβολικών και τελετουργικών εκδηλώσεων (RAHEB HOMAVANDI/REUTERS)
Joseph Daher
Ο λεγόμενος άξονας αντίστασης
Ποιος είναι ο δρόμος για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης;
Ο Joseph Daher μιλά για τον περιφερειακό και πολυπολικό ιμπεριαλισμό, τα όρια της ιρανικής αντίστασης και τη διεθνιστική κατεύθυνση για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης.
Η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ της Χαμάς και του Ισραήλ, το οποίο διεξάγει έναν γενοκτονικό πόλεμο κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα για πάνω από ένα χρόνο, θέτει στρατηγικά ερωτήματα για τον παλαιστινιακό απελευθερωτικό αγώνα και για όσους είναι αλληλέγγυοι μαζί του. Μέχρι τώρα, η κυρίαρχη στρατηγική ήταν η διαμόρφωση μιας συμμαχίας με τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης» του Ιράν για την υποστήριξη στρατιωτικών επιθέσεων στο Ισραήλ, αλλά αυτή η στρατηγική έχει υποστεί καταστροφικές απώλειες από τη συνδυασμένη επίθεση του Ισραήλ και των ΗΠΑ.
Οι επανειλημμένες δολοφονίες Ιρανών ηγετών από το Ισραήλ και οι άμεσες επιθέσεις στο ίδιο το Ιράν έχουν αποκαλύψει τις αδυναμίες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το Ιράν στην περιοχή. Ο βάναυσος πόλεμος του Τελ Αβίβ κατά του Λιβάνου προκάλεσε σημαντική ζημιά στη Χεζμπολλάχ, το «πετράδι στο στέμμα» του άξονα του Ιράν, και τιμώρησε συλλήβδην τον λιβανέζικο λαό, ιδιαίτερα τη βάση της Χεζμπολλάχ στον σιιτικό πληθυσμό της χώρας. Η πτώση του άλλου στενού περιφερειακού συμμάχου του Ιράν, του Μπασάρ αλ Άσαντ, υπονόμευσε περαιτέρω τον Άξονα. Μόνο οι Χούτι στην Υεμένη έχουν επιβιώσει σχετικά ανέπαφοι από την επίθεση.
Φυσικά, το Ισραήλ δεν πέτυχε τους κύριους στόχους του στη Γάζα, δηλαδή την καταστροφή της Χαμάς και την εθνοκάθαρση του πληθυσμού, ενώ έχει απαξιωθεί και απονομιμοποιηθεί παγκοσμίως ως ένα γενοκτονικό, αποικιοκρατικό κράτος απαρτχάιντ. Παρ’ όλα αυτά, η στρατηγική της στρατιωτικής αντίστασης στο Ισραήλ που βασίζεται στην υποστήριξη του Άξονα έδειξε τους περιορισμούς της, αν όχι την αδυναμία της να κερδίσει την απελευθέρωση. Τι μάθαμε λοιπόν για τον Άξονα; Ποιο είναι το μέλλον του; Τι πιστεύουν οι μάζες της περιοχής για τον Άξονα; Ποια είναι η εναλλακτική λύση στη στρατιωτική στρατηγική κατά του Ισραήλ; Πώς πρέπει να τοποθετηθεί η διεθνής Αριστερά σε αυτές τις στρατηγικές συζητήσεις;
Η προέλευση και η εξέλιξη του λεγόμενου «Άξονα Αντίστασης» του Ιράν
Στη δεκαετία του 2000, το ιρανικό καθεστώς επέκτεινε την επιρροή του στη Μέση Ανατολή, κυρίως μέσω του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC)). Εκμεταλλεύτηκε την ήττα που υπέστησαν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στον λεγόμενο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία. Η φιλοδοξία του Τζορτζ Μπους για αλλαγή καθεστώτων στην περιοχή εμποδίστηκε από την αντίσταση στην αμερικανική κατοχή του Ιράκ και του Αφγανιστάν. Το Ιράν εξασφάλισε συμμάχους με τα διάφορα σιιτικά ισλαμικά φονταμενταλιστικά κόμματα και πολιτοφυλακές του Ιράκ και τους εκπροσώπους τους στους κρατικούς θεσμούς, με αποτέλεσμα να γίνει η περιφερειακή δύναμη με τη μεγαλύτερη επιρροή στη χώρα.
Το Ιράν αύξησε επίσης την επιρροή του στο Λίβανο κυρίως μέσω της συμμαχίας του με τη Χεζμπολλάχ, η οποία αύξησε τη δημοτικότητά της μετά την αντίστασή της στον πόλεμο του Ισραήλ κατά του Λιβάνου το 2006. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, η Τεχεράνη υποστηρίζει τη Χεζμπολλάχ, παρέχοντάς της χρηματοδότηση και όπλα. Στη δεκαετία του 2010, το ιρανικό καθεστώς ενίσχυσε επίσης τις σχέσεις του με άλλες οργανώσεις στην περιοχή, ιδίως με το κίνημα των Χούτι στην Υεμένη, ιδίως μετά τον πόλεμο της Σαουδικής Αραβίας εναντίον της χώρας το 2015. Έκτοτε, το Ιράν παρέχει στους Χούθι στρατιωτική υποστήριξη. Επιπλέον, η Τεχεράνη σύναψε στενή συμμαχία με τη Χαμάς στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.
Η περιφερειακή συμμαχία του Ιράν έφθασε στο αποκορύφωμά της στα τέλη της δεκαετίας του 2010 με τη Χεζμπολλάχ να κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή του Λιβάνου, τις ιρακινές πολιτοφυλακές να διεκδικούν την εξουσία τους, τις δυνάμεις του Ιράν σε συνδυασμό με εκείνες της Χεζμπολλάχ να υποστηρίζουν την αντεπανάσταση του Άσαντ στη Συρία και τους Χούθι να εξασφαλίζουν εκεχειρία με τη Σαουδική Αραβία. Το IRGC (Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης) υπήρξε ο κύριος παράγοντας για την εδραίωση του Άξονα. Αποτελεί σε κάποιο βαθμό ένα κράτος μέσα στο κράτος στο Ιράν, συνδυάζοντας στρατιωτική δύναμη, πολιτική επιρροή και έλεγχο ενός σημαντικού τομέα της εθνικής οικονομίας. Έχει πραγματοποιήσει ένοπλες επεμβάσεις στο Ιράκ, τη Συρία και τον Λίβανο.
Επιδίωξη της περιφερειακής ισχύος και όχι της απελευθέρωσης
Το Ιράν προσπαθεί να επιτύχει μια περιφερειακή ισορροπία ισχύος έναντι του Ισραήλ και των ΗΠΑ, καθώς και να επιδιώξει τους δικούς του στρατιωτικούς και οικονομικούς στόχους στην περιοχή. Το καθεστώς θεωρεί οποιαδήποτε αμφισβήτηση της επιρροής του στο Ιράκ, τον Λίβανο, την Υεμένη και τη Λωρίδα της Γάζας, είτε από τα κάτω από λαϊκές δυνάμεις είτε από το Ισραήλ, άλλες περιφερειακές δυνάμεις και τις ΗΠΑ, ως απειλή για τα συμφέροντά του. Η πολιτική του καθοδηγείται εξ ολοκλήρου από τα κρατικά και καπιταλιστικά του συμφέροντα και όχι από κάποιο απελευθερωτικό σχέδιο.
Αυτό εξηγεί γιατί το Ιράν και οι σύμμαχοί του στον Άξονα αντιτίθενται όχι μόνο σε άλλες ανταγωνιστικές δυνάμεις, αλλά και σε λαϊκούς αγώνες για δημοκρατία και ισότητα. Το Ιρανικό καθεστώς αρνείται στους εργαζομένους του βασικά δικαιώματα οργάνωσης, συλλογικής διαπραγμάτευσης και απεργίας. Καταπνίγει κάθε διαμαρτυρία, συλλαμβάνοντας και φυλακίζοντας αντιφρονούντες, δεκάδες χιλιάδες από τους οποίους μαραζώνουν ως πολιτικοί κρατούμενοι στις φυλακές της χώρας. Το καθεστώς επιβάλλει εθνική καταπίεση στους Κούρδους, καθώς και στους κατοίκους του Σιστάν και του Μπαλουχιστάν, προκαλώντας επανειλημμένα αντίσταση, με πιο πρόσφατη το 2019. Υποβάλλει επίσης τις γυναίκες σε συστηματική καταπίεση, δημιουργώντας συνθήκες τόσο αφόρητες που προκάλεσαν το μαζικό κίνημα «Γυναίκα, ζωή, ελευθερία» το 2022.
Η Τεχεράνη αντιτίθεται επίσης στις λαϊκές διαμαρτυρίες κατά των συμμάχων της στον Άξονα. Καταδίκασε τις μαζικές διαμαρτυρίες στον Λίβανο και το Ιράκ το 2019, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους βρίσκονται πίσω από αυτές για τη διάδοση της «ανασφάλειας και της αναταραχής». Στη Συρία, το Ιράν προμήθευσε ως χερσαίες δυνάμεις στρατιώτες του, μαχητές από το Αφγανιστάν και το Πακιστάν και μαχητές της Χεζμπολλάχ, ενώ η Ρωσία κινητοποίησε την αεροπορία της για να υποστηρίξει τη βίαιη αντεπανάσταση του Άσαντ κατά της δημοκρατικής εξέγερσης το 2011.
Οι σύμμαχοι του Ιράν στον Άξονα έχουν επίσης συντρίψει λαϊκά κινήματα. Στο Λίβανο, η Χεζμπολλάχ συνεργάστηκε με τα υπόλοιπα κυβερνητικά κόμματα της χώρας, παρά τις διαφωνίες τους, για την αντιμετώπιση των κοινωνικών κινημάτων που αμφισβήτησαν τη σεχταριστική, νεοφιλελεύθερη τάξη τους. Για παράδειγμα, ενώθηκαν εναντίον της λιβανέζικης Ιντιφάντα του Οκτωβρίου 2019.[1] Ο ηγέτης της Χεζμπολλάχ, Χασάν Νασράλα, ισχυρίστηκε ότι η εξέγερση χρηματοδοτήθηκε από ξένες δυνάμεις και έστειλε μέλη του κόμματος να επιτεθούν στους διαδηλωτές.[2]
Στο Ιράκ, πολιτοφυλακές και κόμματα που έχουν συμμαχήσει με το Ιράν, όπως οι Μονάδες Λαϊκής Κινητοποίησης, έχουν καταστείλει τους λαϊκούς αγώνες. Ξεκίνησαν μια βίαιη εκστρατεία δολοφονιών και καταστολής αμάχων διαδηλωτών, οργανωτών και δημοσιογράφων, σκοτώνοντας αρκετές εκατοντάδες και τραυματίζοντας αρκετές χιλιάδες. Τόσο η Χεζμπολλάχ όσο και οι ιρακινές πολιτοφυλακές δικαιολόγησαν την καταστολή των διαδηλώσεων το 2019, ισχυριζόμενοι ότι επρόκειτο για υποχείρια ξένων δυνάμεων. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για τις εκδηλώσεις αδικημένων ανθρώπων που αγωνίζονταν για νόμιμα αιτήματα μεταρρύθμισης των χωρών τους και όχι για την εκτέλεση κάποιας κρυφής ατζέντας ενός άλλου κράτους. Γι’ αυτό οι ακτιβιστές ύψωναν συνθήματα όπως «Ούτε Σαουδική Αραβία, ούτε Ιράν» και «Ούτε ΗΠΑ, ούτε Ιράν».
Στην πραγματικότητα, το Ιράν δεν είναι ένας αντίπαλος με αρχές και συνέπεια απέναντι στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Για παράδειγμα, το Ιράν συνεργάστηκε με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό στις εισβολές και την κατοχή του Αφγανιστάν και του Ιράκ. Ούτε το Ιράν είναι αξιόπιστος σύμμαχος της απελευθέρωσης της Παλαιστίνης. Για παράδειγμα, όταν η Χαμάς αρνήθηκε να υποστηρίξει το καθεστώς του Άσαντ και τη βίαιη καταστολή της συριακής εξέγερσης το 2011, το Ιράν έκοψε την οικονομική του βοήθεια προς το παλαιστινιακό κίνημα.
Αυτό άλλαξε αφότου ο Ισμαήλ Χανίγια αντικατέστησε τον Χάλεντ Μεσάαλ στην ηγεσία της Χαμάς το 2017, αποκαθιστώντας στενότερες σχέσεις μεταξύ του παλαιστινιακού κινήματος, της Χεζμπολλάχ και του Ιράν. Αλλά τα σχίσματα μεταξύ Ιράν και Παλαιστινίων παραμένουν, ιδίως στο ζήτημα της Συρίας. Μεγάλα τμήματα των Παλαιστινίων στα κατεχόμενα εδάφη και αλλού γιόρτασαν την πτώση του συμμάχου του Ιράν Άσαντ, ο οποίος θεωρούνταν ευρέως δολοφονικός τύραννος και εχθρός των Παλαιστινίων και του αγώνα τους.
Επιπλέον, η συμμαχία της Χαμάς με το Ιράν έχει επικριθεί από τμήματα των Παλαιστινίων στη Γάζα, ακόμη και από εκείνους που βρίσκονται κοντά στη βάση της Χαμάς. Για παράδειγμα, μια ομάδα Παλαιστινίων γκρέμισε τον Δεκέμβριο του 2020 μια διαφημιστική πινακίδα στην πόλη της Γάζας με ένα γιγαντιαίο πορτρέτο του εκλιπόντος στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί,[3] ο οποίος είχε διοικήσει τη Δύναμη Κουντς του Ιράν, λίγες ημέρες πριν από την πρώτη επέτειο του θανάτου του. Η αεροπορική επιδρομή της Ουάσινγκτον που σκότωσε τον Σουλεϊμανί στη Βαγδάτη το 2020 καταδικάστηκε από τη Χαμάς και ο Χανίγια ταξίδεψε ακόμη και στην Τεχεράνη για να παραστεί στην κηδεία του.
Αυτές οι ομάδες των Παλαιστινίων κατήγγειλαν τον Σουλεϊμανί ως εγκληματία. Αρκετές άλλες επιγραφές και πανό με το πορτρέτο του Σολειμάνι βανδαλίστηκαν επίσης. Σε ένα μόνο βίντεο, ένα άτομο αποκάλεσε τον Ιρανό ηγέτη «δολοφόνο Σύρων και Ιρακινών».[4]
Όλα αυτά δείχνουν ότι το Ιράν και οι σύμμαχοί του έχουν παίξει αντεπαναστατικό ρόλο σε διάφορες χώρες της περιοχής, αντιδρώντας στις λαϊκές διαμαρτυρίες για δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα. Ποτέ δεν ήταν ένας Άξονας της Αντίστασης, αλλά μια συμμαχία αφοσιωμένη στην αυτοσυντήρηση των μελών της και στη διεκδίκηση περιφερειακής ισχύος.
«Ο Άξονας της Συγκράτησης»
Αυτή η πραγματικότητα επιβεβαιώθηκε από την απάντηση του Ιράν στην επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου και τον γενοκτονικό πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα. Ενώ το Ιρανικό καθεστώς επιβεβαίωσε την υποστήριξή του προς τη Χαμάς και τους Παλαιστίνιους, επεδίωξε σταθερά να αποφύγει κάθε γενικευμένο πόλεμο με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ από ανησυχία για την επιβίωσή του στην εξουσία. Εξαιτίας αυτού, το Ιράν συγκράτησε τις αντιδράσεις του στις επανειλημμένες επιθέσεις του Ισραήλ κατά στόχων του Ιράν και της Χεζμπολλάχ στη Συρία και στις δολοφονίες ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων, μεταξύ άλλων και στο ίδιο το Ιράν.
Η Τεχεράνη προσπάθησε αρχικά να ασκήσει πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες διατάσσοντας φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και τη Συρία να επιτεθούν σε αμερικανικές βάσεις στη Συρία, το Ιράκ και σε μικρότερο βαθμό στην Ιορδανία. Ωστόσο, μετά τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ τον Φεβρουάριο του 2024, το Ιράν μείωσε τις επιθέσεις αυτές στο ελάχιστο. Μόνο οι Χούτι στην Υεμένη συνέχισαν να στοχεύουν εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα και να εκτοξεύουν ορισμένους πυραύλους κατά του Ισραήλ.
Το Ιράν διεξήγαγε στρατιωτικές επιχειρήσεις απευθείας εναντίον του Ισραήλ για πρώτη φορά από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν το 1979, αλλά πάντα με υπολογισμένο τρόπο που αποσκοπούσε στην αποφυγή οποιασδήποτε γενικευμένης αντιπαράθεσης. Κάθε ανταλλαγή μεταξύ των δύο δυνάμεων το αποδεικνύει αυτό. Τον Απρίλιο του 2024, το Ιράν εξαπέλυσε την επιχείρηση «Αληθινή Υπόσχεση» ως απάντηση στην πυραυλική επίθεση του Ισραήλ κατά της ιρανικής πρεσβείας στη Δαμασκό την 1η Απριλίου, από την οποία σκοτώθηκαν δεκαέξι άτομα, μεταξύ των οποίων επτά μέλη του IRGC και ο διοικητής της Δύναμης Κουντς στο Λίβανο, Μοχάμαντ Ρεζά Ζαχέντι.
Πριν προβεί σε αντίποινα, το Ιράν ειδοποίησε τους συμμάχους και τους γείτονές του πριν από 72 ώρες, ώστε να έχουν χρόνο να προστατεύσουν τον εναέριο χώρο τους. Δεδομένης αυτής της προειδοποίησης, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βοήθησαν στην εξουδετέρωση της επίθεσης ανταλλάσσοντας πληροφορίες με το Ισραήλ και τις Η.Π.Α. Οι κυβερνήσεις της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράκ επέτρεψαν επίσης στα αεροσκάφη τάνκερ της Πολεμικής Αεροπορίας των Η.Π.Α. να παραμείνουν στον εναέριο χώρο τους για να υποστηρίξουν τις περιπολίες των Η.Π.Α. και των συμμάχων κατά τη διάρκεια της επιχείρησης.
Μόνο μετά από όλα αυτά, το Ιράν εκτόξευσε τριακόσια μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, αλλά αυτή η επίθεση ήταν σε μεγάλο βαθμό συμβολική και υπολογισμένη για να μην προκαλέσει πραγματική ζημιά. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη χρειάστηκαν ώρες για να φτάσουν στον προορισμό τους και αναγνωρίστηκαν και καταρρίφθηκαν εύκολα. Είναι σημαντικό ότι το Ιράν δεν κάλεσε τους συμμάχους του, όπως η Χεζμπολλάχ, να συμμετάσχουν στην επίθεσή του. Μετά την επιχείρηση, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν δήλωσε ότι δεν σχεδιάζεται περαιτέρω στρατιωτική δράση και ότι θεωρεί το «θέμα λήξαν».
Με άλλα λόγια, το Ιράν πραγματοποίησε την επίθεση κυρίως για να σώσει τα προσχήματα και να αποτρέψει το Ισραήλ από το να συνεχίσει την επίθεσή του στο ιρανικό προξενείο στη Δαμασκό. Με τον τρόπο αυτό, το ιρανικό καθεστώς κατέστησε σαφές ότι ήθελε να αποφύγει έναν περιφερειακό πόλεμο με το Ισραήλ και κυρίως οποιαδήποτε άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. το Ιράν ενήργησε πρωτίστως για να προστατεύσει το ίδιο και το δίκτυο των συμμάχων του στην περιοχή.
Στη συνέχεια, η Τεχεράνη εξαπέλυσε μια δεύτερη επίθεση με σχεδόν 200 πυραύλους κατά του Ισραήλ την 1η Οκτωβρίου για να «εκδικηθεί»[5] τις δολοφονίες του Χασάν Νασράλα στο Λίβανο και του ηγέτη της Χαμάς Ισμαήλ Χανίγιε στην Τεχεράνη. Αν και αυτό ήταν σίγουρα μια κλιμάκωση από την πλευρά του Ιράν, σχεδιάστηκε εξ ολοκλήρου για να αποτρέψει την απώλεια της αξιοπιστίας του μεταξύ των συμμάχων του και των λιβανέζων υποστηρικτών της Χεζμπολλάχ. Και πάλι όμως, η επίθεση ήταν περιορισμένη και έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιηθεί η αντιπαράθεση με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Ήταν τόσο μη πειστικό ως αποτρεπτικό μέσο που στις 26 Οκτωβρίου το Ισραήλ εξαπέλυσε τρία ακόμη κύματα πλήγματος κατά των συστημάτων αεράμυνας του Ιράν, γύρω από ενεργειακές εγκαταστάσεις και εγκαταστάσεις κατασκευής πυραύλων. Το Τελ Αβίβ ήθελε επίσης να βομβαρδίσει ιρανικές πυρηνικές και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, αλλά περιορίστηκε από τις ΗΠΑ. Αρκετές αραβικές χώρες, με τις οποίες το Ισραήλ διατηρεί άμεσες ή έμμεσες σχέσεις, αρνήθηκαν επίσης να αφήσουν ισραηλινά βομβαρδιστικά και πυραύλους να πετάξουν πάνω από το έδαφός τους. Παρ’ όλα αυτά, οι επιθέσεις αποκάλυψαν την αδυναμία του Ιράν.
Οι περιφερειακοί σύμμαχοί του εκτέθηκαν αντίστοιχα τόσο για την αδυναμία τους όσο και για την αυτοσυγκράτησή τους ως απάντηση στον γενοκτονικό πόλεμο του Ισραήλ. Ενώ η Χεζμπολλάχ εξαπέλυσε πλήγματα στο βόρειο Ισραήλ, αυτά ήταν και πάλι περιορισμένα και σε μεγάλο βαθμό συμβολικά. Και το Ισραήλ αποκάλυψε τη μπλόφα της. Απάντησε με μια βάναυση κρατική τρομοκρατική επίθεση πυροδοτώντας παγιδευμένους βομβητές που είχαν μαζί τους τα στελέχη της Χεζμπολλάχ, σκοτώνοντας αμέτρητο αριθμό αμάχων στη διαδικασία. Εξαπέλυσε επίσης έναν βάναυσο πόλεμο στο νότιο Λίβανο, αποδεκατίζοντας τη Χεζμπολλάχ ως στρατιωτική δύναμη και τιμωρώντας συλλογικά τους υποστηρικτές της στον σιιτικό πληθυσμό. Ως αποτέλεσμα, η Χεζμπολλάχ αποδυναμώθηκε σημαντικά.
Συν τοις άλλοις, το Ιράν έχασε τον άλλο βασικό σύμμαχό του, το καθεστώς του Άσαντ στη Συρία, όταν δυνάμεις ανέτρεψαν το καθεστώς του σχεδόν χωρίς μάχη. Ο Άσαντ δεν ήταν ποτέ σύμμαχος του παλαιστινιακού απελευθερωτικού αγώνα. Το καθεστώς του είχε διατηρήσει την ειρήνη στα σύνορά του με το Ισραήλ και, στον αντεπαναστατικό του πόλεμο στη Συρία, επιτέθηκε σε Παλαιστίνιους στον προσφυγικό καταυλισμό Γιαρμούκ και αλλού. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μεγάλα τμήματα των Παλαιστινίων πανηγύρισαν την πτώση του συριακού καθεστώτος.
Με την πτώση του Άσαντ, ωστόσο, το Ιράν έχασε τη βάση του στη Συρία για τον υλικοτεχνικό συντονισμό, την παραγωγή όπλων και τις αποστολές όπλων σε όλη την περιοχή, ιδίως στη Χεζμπολλάχ. Όλα αυτά αποδυνάμωσαν σημαντικά την Τεχεράνη, τόσο στο εσωτερικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Ιράν έχει συμφέρον να αποσταθεροποιήσει τη Συρία μετά την πτώση του καθεστώτος, υποδαυλίζοντας τις θρησκευτικές εντάσεις μέσω των εναπομεινάντων δικτύων του στη χώρα. Δεν επιθυμεί μια σταθερή Συρία, ειδικά μια Συρία με την οποία οι περιφερειακοί του αντίπαλοι μπορούν να συνάψουν συμμαχία.
Ο μόνος από τους συμμάχους του Ιράν που παραμένει σχετικά άθικτος είναι οι Χούθι στην Υεμένη. Πριν από την κατάπαυση του πυρός, το Ισραήλ βομβάρδιζε επανειλημμένα τις δυνάμεις των Χούθι σε μια προσπάθεια να τις αποδυναμώσει και τον Άξονα του Ιράν. Τον Δεκέμβριο του 2024, το Τελ Αβίβ ενέτεινε την εκστρατεία των επιδρομών του στα λιμάνια της Χοντέιντα, του αλ-Σαλίφ και του Ρας Ισα που ελέγχουν οι Χούθι, προκειμένου να υπονομεύσει την οικονομική τους βάση, η οποία προέρχεται από τους φόρους των λιμανιών, τους τελωνειακούς δασμούς και τις μεταφορές πετρελαίου, να μειώσει τις στρατιωτικές τους δυνατότητες και να εμποδίσει τις ιρανικές αποστολές όπλων.
Το Ισραήλ ήθελε επίσης να σταματήσει τις επιθέσεις των Χούθι εναντίον εμπορικών πλοίων προς υποστήριξη της Χαμάς και των Παλαιστινίων. Αυτές είχαν διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στο πέρασμα Μπαμπ αλ-Μαντέμπ μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Άντεν, ένα πέρασμα από το οποίο διέρχεται έως και το 15 τοις εκατό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου.[6]
Ως άμεσο αποτέλεσμα, η Αίγυπτος έχασε σημαντικά έσοδα όταν η διεθνής ναυτιλία εκτράπηκε από τη διώρυγα του Σουέζ σε άλλες διαδρομές. Το νότιο λιμάνι του Ισραήλ, το Εϊλάτ, παρέλυσε επίσης. Ως απάντηση σε αυτή την απειλή για τον παγκόσμιο καπιταλισμό, οι ΗΠΑ, η Βρετανία και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πυραυλικά πλήγματα και βομβαρδισμούς εναντίον στόχων των Χούθι.
Αν και το Ιράν υποσχέθηκε να ανταποδώσει αντίποινα στο Ισραήλ, τελικά έκανε ελάχιστα, θέλοντας και πάλι να αποφύγει οποιονδήποτε άμεσο πόλεμο με το Ισραήλ και τις Η.Π.Α. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι ο κύριος γεωπολιτικός στόχος του Ιράν δεν είναι η απελευθέρωση των Παλαιστινίων, αλλά η χρήση τους ως μοχλός πίεσης, ιδίως στις σχέσεις του με τις Η.Π.Α.
Αντίστοιχα, η παθητικότητα του Ιράν ως απάντηση στον πόλεμο του Ισραήλ κατά του Λιβάνου και η δολοφονία των βασικών πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών της Χεζμπολλάχ έδειξε ακόμη περισσότερο ότι η πρώτη του προτεραιότητα είναι η προστασία των δικών του γεωπολιτικών συμφερόντων και η επιβίωση του καθεστώτος του. Αυτό περιλαμβάνει την επίτευξη ενός modus vivendi με τις ίδιες τις ΗΠΑ. Πράγματι, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ έχουν ως κύριο στόχο να συνάψουν κάποιου είδους συμφωνία με την Ουάσινγκτον, να την πείσουν να άρει τις εξοντωτικές κυρώσεις στην οικονομία της και να εξομαλύνει τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το Ιράν, η Ρωσία και η αναζήτηση της πολυπολικότητας
Ταυτόχρονα, η αποδυναμωμένη θέση του Ιράν το έχει οδηγήσει βαθύτερα στην αγκαλιά της Ρωσίας σε μια προσπάθεια να διαφυλάξει το καθεστώς του. Πρόσφατα υπέγραψε μια 20ετή «Συνολική Συμφωνία Στρατηγικής Συνεργασίας» με τη Μόσχα,[7] υποσχόμενη συνεργασία σε θέματα εμπορίου, στρατιωτικών έργων, επιστήμης, εκπαίδευσης, πολιτισμού και πολλά άλλα. Η συμφωνία περιλαμβάνει μια ρήτρα που υπόσχεται ότι καμία από τις δύο χώρες δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί το έδαφός της για οποιαδήποτε ενέργεια που θα απειλούσε την ασφάλεια της άλλης, ούτε θα παράσχει οποιαδήποτε βοήθεια σε οποιοδήποτε μέρος που επιτίθεται σε κάποια από τις δύο χώρες.
Η συμφωνία περιλαμβάνει συνεργασία κατά της Ουκρανίας, προσπάθειες για την αποφυγή των δυτικών κυρώσεων και συνεργασία στον διάδρομο μεταφορών Βορρά-Νότου, την πρωτοβουλία της Μόσχας για τη διευκόλυνση του εμπορίου μεταξύ Ρωσίας και Ασίας. Ακόμη και πριν από αυτή τη συμφωνία, το Ιράν είχε ήδη πουλήσει μη επανδρωμένα αεροσκάφη στη Ρωσία για να επιτεθεί στην Ουκρανία, ενώ η Ρωσία είχε πουλήσει στο Ιράν προηγμένα μαχητικά SU-35.[8]
Η πτώση του Άσαντ και η επιστροφή του Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ σίγουρα επιτάχυνε την οριστικοποίηση της συμφωνίας συνεργασίας. Αλλά ήταν κυρίως το αποτέλεσμα των αυξανόμενων προκλήσεων που αντιμετώπισαν και οι δύο χώρες τα τελευταία χρόνια. Όπως σημειώθηκε, η Τεχεράνη υπέστη τεράστια οπισθοδρόμηση στη Μέση Ανατολή, ενώ η αποτυχία της Μόσχας να επιτύχει την απόλυτη νίκη στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο κατά της Ουκρανίας υπονόμευσε τη γεωπολιτική της θέση. Και τα δύο κράτη υφίστανται τις συνέπειες των πρωτοφανών δυτικών κυρώσεων.
Κάθε χώρα προσπαθεί απεγνωσμένα να βρει διέξοδο από τη δύσκολη θέση της. Η συμφωνία τους αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας. Υπόσχεται «να συμβάλει σε μια αντικειμενική διαδικασία διαμόρφωσης μιας νέας δίκαιης και βιώσιμης πολυπολικής παγκόσμιας τάξης».[9] Αυτή η γλώσσα της «πολυπολικότητας» αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της ρωσικής, κινεζικής και ιρανικής γεωπολιτικής στρατηγικής. Χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει τη δική τους καπιταλιστική οικονομία, τις ιμπεριαλιστικές ή υπο-ιμπεριαλιστικές πολιτικές και τα αντιδραστικά κοινωνικά προγράμματα.
Δυστυχώς, ορισμένες προσωπικότητες και κινήματα της Αριστεράς έχουν υιοθετήσει τη ρητορική τους, υποστηρίζοντας το όραμα ενός πολυπολικού συστήματος σε αντίθεση με αυτό που θεωρούν ως μονοπολικό κόσμο, όπου κυριαρχούν οι ΗΠΑ. Στην πραγματικότητα, η ανάδυση περισσότερων μεγάλων και περιφερειακών δυνάμεων και ένας πολυπολικός κόσμος καπιταλιστικών κρατών δεν αποτελεί εναλλακτική λύση στη μονοπολικότητα, αλλά ένα νέο και σαφώς πιο επικίνδυνο στάδιο του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού. Ενώ η ασυναγώνιστη κυριαρχία της Ουάσινγκτον ήταν φρικτή, η αυξανόμενη ενδοϊμπεριαλιστική σύγκρουση μεταξύ των ΗΠΑ, της Κίνας, της Ρωσίας και περιφερειακών δυνάμεων όπως το Ιράν εγκυμονεί κινδύνους παγκόσμιου πολέμου. Θυμηθείτε ότι η τελευταία πολυπολική παγκόσμια τάξη πυροδότησε τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς τα αντιμαχόμενα ιμπεριαλιστικά κράτη μάχονταν για την ηγεμονία στον παγκόσμιο καπιταλισμό.
Επιπλέον, μεγάλες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία που υποστηρίζουν την πολυπολικότητα δεν προσφέρουν καμία εναλλακτική λύση για τον Παγκόσμιο Νότο ούτε για την εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους σε όλο τον κόσμο. Είναι καπιταλιστικά κράτη των οποίων οι οικονομικές πολιτικές ενισχύουν τα παλιά πρότυπα υπανάπτυξης· αποβιομηχανοποιούν τις αναπτυσσόμενες χώρες, τις δεσμεύουν να εξάγουν και να εξάγουν πρώτες ύλες στην Κίνα και στη συνέχεια να καταναλώνουν εισαγόμενα τελικά προϊόντα κυρίως από την Κίνα. Ενώ οι άρχουσες τάξεις αυτών των αναπτυσσόμενων χωρών μπορεί να επωφελούνται από αυτή τη ρύθμιση, η εργατική τάξη και οι καταπιεσμένοι υποφέρουν από ανεργία, επισφάλεια και περιβαλλοντική καταστροφή.
Γενικότερα, η Κίνα, η Ρωσία και η υπόλοιπη συμμαχία των λεγόμενων BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική και άλλες χώρες) δεν αμφισβητούν με κανέναν τρόπο την ηγεμονία του Παγκόσμιου Βορρά σε θεσμούς όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, ούτε το νεοφιλελεύθερο πλαίσιό τους. Στην πραγματικότητα, τα κράτη BRICS επιδιώκουν αυτό που θεωρούν ως τη νόμιμη θέση τους στο παγκόσμιο καπιταλιστικό τραπέζι.
Η επέκταση των BRICS αποδεικνύει ότι δεν αποτελεί εναλλακτική λύση. Τον Ιανουάριο του 2024, τα νέα μέλη που καλούνται να ενταχθούν περιλαμβάνουν την Αργεντινή, την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, το Ιράν, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Κανείς λογικός άνθρωπος δεν μπορεί να ισχυριστεί, για παράδειγμα, ότι το κράτος της Αργεντινής, που κυβερνάται από τον διαταραγμένο οπαδό της Άιν Ραντ και του Ντόναλντ Τραμπ, Χαβιέ Μιλέι, προσφέρει λύση στον Παγκόσμιο Νότο, τους εργαζόμενους και τους καταπιεσμένους του. Στην πραγματικότητα, τα κράτη BRICS δεν αμφισβητούν το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα, αλλά διεκδικούν το δικό τους κομμάτι της πίτας μέσα σε αυτό.
Ως εκ τούτου, είναι καταστροφικό λάθος για οποιοδήποτε τμήμα της αριστεράς να συνταχθεί με ένα στρατόπεδο ιμπεριαλιστικών και καπιταλιστικών κρατών ενάντια σε ένα άλλο. Αυτό δεν κάνει τίποτα για να προωθήσει τον αντιιμπεριαλισμό, πόσο μάλλον τους αγώνες των εργαζομένων και των καταπιεσμένων σε οποιοδήποτε κράτος. Ο πολιτικός μας προσανατολισμός δεν πρέπει να καθοδηγείται από μια επιλογή «μηδενικού αθροίσματος» μεταξύ μονοπολικότητας και πολυπολικότητας. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να συντασσόμαστε με τους εκμεταλλευόμενους και τους καταπιεσμένους και τον αγώνα τους για απελευθέρωση, όχι με τους εκμεταλλευτές και τους καταπιεστές τους.
Όσοι από την Αριστερά αντιγράφουν το κάλεσμα της Ρωσίας, της Κίνας και του Ιράν για μια πολυπολική τάξη ευθυγραμμίζονται με τα καπιταλιστικά κράτη, τις άρχουσες τάξεις τους και τα αυταρχικά καθεστώτα, προδίδοντας την αλληλεγγύη με τους αγώνες των λαϊκών τάξεων μέσα σε αυτά. Η συμπαράταξη με αυτούς τους αγώνες δεν συνεπάγεται και δεν πρέπει να συνεπάγεται υποστήριξη στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και τους συμμάχους του.[10] Η αλληλεγγύη μας δεν πρέπει να απευθύνεται σε κανένα από τα στρατόπεδα των καπιταλιστικών κρατών, αλλά στους εργαζόμενους και τους καταπιεσμένους. Φυσικά, κάθε στρατόπεδο κρατών θα προσπαθήσει να στρέψει αυτούς τους αγώνες προς όφελός του. Όμως αυτός ο κίνδυνος δεν μπορεί να γίνει άλλοθι για να αποκλείσουμε την αλληλεγγύη στους νόμιμους αγώνες για χειραφέτηση.
Αν ο διεθνισμός –το σήμα κατατεθέν της αριστεράς– σημαίνει κάτι σήμερα, πρέπει να συνεπάγεται την υποστήριξη των λαϊκών τάξεων σε όλες τις χώρες ως απόλυτο καθήκον, ανεξάρτητα από το σε ποιο στρατόπεδο βρίσκονται. Τέτοιοι αγώνες είναι ο μόνος τρόπος να αμφισβητηθούν και να ανατραπούν οι καταπιεστικές και αυταρχικές πολιτικές. Αυτό ισχύει τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Κίνα ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα. Πρέπει να αντιταχθούμε στην κυνική συκοφάντηση των νόμιμων αντιδράσεων από οποιοδήποτε καθεστώς ότι αυτές είναι αποτέλεσμα ξένης παρέμβασης ή αμφισβήτησης της κυριαρχίας του. Αυτή είναι η πολιτική του δεξιού εθνικισμού, όχι του σοσιαλιστικού διεθνισμού.
Ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον υποϊμπεριαλισμό, για τη χειραφέτηση από τα κάτω
Μια τέτοια προσέγγιση είναι απαραίτητη, ιδίως με την αναδιαμόρφωση της περιφερειακής ισχύος στη Μέση Ανατολή και την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία στις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και οι σύμμαχοί τους έχουν πλέον αποκτήσει περισσότερο θάρρος. Η θέση του Ιράν στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις με τον Τραμπ έχει αποδυναμωθεί και η οικονομία του συνεχίζει να επιδεινώνεται υπό τις κυρώσεις και τη δική του καπιταλιστική κρίση.
Αντιμέτωπη με αυτή τη δυσχερή θέση, η Τεχεράνη πιθανότατα θα επανεξετάσει την περιφερειακή της στρατηγική. Θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η καλύτερη επιλογή της μπορεί να είναι να αποκτήσει πυρηνικά όπλα για να ενισχύσει την αποτρεπτική της ικανότητα και να βελτιώσει τη θέση της στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Αριστερά, ιδίως στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, πρέπει να αντιταχθεί σε οποιαδήποτε περαιτέρω πολεμική ενέργεια του Ισραήλ και των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν ή οποιασδήποτε άλλης περιφερειακής δύναμης. Πρέπει επίσης να αντιταχθούμε στον οικονομικό τους πόλεμο κατά του Ιράν μέσω των κυρώσεων, οι οποίες πλήττουν δυσανάλογα τις εργαζόμενες τάξεις της χώρας. Κανείς στην αριστερά δεν πρέπει να υποστηρίζει το κράτος των ΗΠΑ και τους δυτικούς συμμάχους του∙ παραμένουν ο μεγαλύτερος αντίπαλος της προοδευτικής κοινωνικής αλλαγής στον κόσμο.
Ωστόσο, δεν πρέπει να υποκύψουμε στην πολιτική του «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» και να υποστηρίξουμε τον κύριο αυτοκρατορικό αντίπαλο της Ουάσιγκτον, την Κίνα, ούτε τους μικρότερους εχθρούς, όπως η Ρωσία. Δεν είναι λιγότερο αρπακτικά και άπληστα ιμπεριαλιστικά κράτη, όπως μαρτυρά η δράση του Πεκίνου στη Σιντζιάνγκ και το Χονγκ Κονγκ, όπως και η παρόμοια βίαιη δράση της Μόσχας στη Συρία και την Ουκρανία. Επίσης, κανένας στην αριστερά δεν πρέπει να υποστηρίζει το αυταρχικό, νεοφιλελεύθερο και πατριαρχικό ιρανικό καθεστώς και τις αντιδραστικές και καταπιεστικές πολιτικές του εναντίον του ίδιου του λαού του και εκείνων σε άλλες χώρες όπως η Συρία.
Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι εχθρός των εργαζόμενων τάξεων του Ιράν και της περιοχής και δεν αγωνίζεται για τη χειραφέτηση του λαού τους. Το ίδιο ισχύει και για τους συμμάχους του Ιράν στην περιοχή, όπως η Χεζμπολλάχ, οι οποίοι έχουν παίξει όλοι αντεπαναστατικό ρόλο στις αντίστοιχες χώρες τους. Και, όπως αποδεικνύει η δράση τους κατά τη διάρκεια του γενοκτονικού πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, ούτε το Ιράν ούτε καμία άλλη δύναμη του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» έχουν πραγματικά συσπειρωθεί για να αγωνιστούν για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Το Ιράν, ειδικότερα, έχει χρησιμοποιήσει καιροσκοπικά μόνο την παλαιστινιακή υπόθεση ως μοχλό πίεσης για την επίτευξη των ευρύτερων στόχων του στην περιοχή.
Στην παρούσα κατάσταση, είναι πιθανό βραχυπρόθεσμα ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός να επωφεληθεί από την αποδυνάμωση του Ιράν και του περιφερειακού του δικτύου. Ταυτόχρονα, η κρίση του καπιταλισμού στην περιοχή παραμένει άλυτη, η ανισότητα συνεχίζει να αυξάνεται και μαζί της αυξάνεται καθημερινά η δυσαρέσκεια μεταξύ των εργαζομένων και των καταπιεσμένων. Όλα αυτά θα συνεχίσουν να παράγουν εκρηκτικούς αγώνες, όπως συνέβη την τελευταία μιάμιση δεκαετία. Έτσι, καθώς αντιτασσόμαστε στον αμερικανικό και τους άλλους ιμπεριαλισμούς και τις περιφερειακές δυνάμεις, η αλληλεγγύη μας πρέπει να στραφεί στους λαϊκούς αγώνες που διευρύνουν το δημοκρατικό χώρο για την αυτοοργάνωση των λαϊκών τάξεων και τη συγκρότηση μιας αντίρροπης δύναμης απέναντι στις δικές τους άρχουσες τάξεις και τους αυτοκρατορικούς υποστηρικτές τους.
Ποιος είναι ο δρόμος προς τα εμπρός για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης;
Μόνο μια τέτοια στρατηγική έχει την ευκαιρία να μετασχηματίσει την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων στην περιοχή με προοδευτικό και δημοκρατικό τρόπο. Αποτελεί επίσης τον ακρογωνιαίο λίθο μιας εναλλακτικής στρατηγικής για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης σε σχέση με την αποτυχημένη στρατηγική της εξάρτησης από τον άξονα του Ιράν.
Όπως απέδειξε ο τελευταίος χρόνος, το Ισραήλ δεν εξαρτάται μόνο από τις ΗΠΑ, τον αυτοκρατορικό του υποστηρικτή, για να υπερασπιστεί την αποικιοκρατική του κυριαρχία, αλλά και από όλα τα γύρω κράτη. Όλα αυτά τα κράτη είτε εξομάλυναν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ, είτε κατέληξαν σε de facto συμφωνίες αμοιβαίας αναγνώρισης, είτε πρόβαλαν στην καλύτερη περίπτωση ιδιοτελή, ασυνεπή και αναξιόπιστη αντίδραση.
Επιπλέον, οι αντίπαλοι της Ουάσινγκτον, η Κίνα και η Ρωσία, έχουν αποδειχθεί αναξιόπιστοι. Κάνουν επενδύσεις στο Ισραήλ, ασκούν μόνο συμβολική κριτική και συμφωνούν με την προτεινόμενη λύση των δύο κρατών του αμερικανικού ιμπεριαλισμού που δεν εφαρμόστηκε ποτέ, μια ψεύτικη λύση που αν ποτέ τεθεί σε εφαρμογή θα επικυρώσει στην καλύτερη περίπτωση την ισραηλινή κατάκτηση και το απαρτχάιντ. Κατά συνέπεια, οι Παλαιστίνιοι δεν μπορούν να υπολογίζουν σε κανένα από τα περιφερειακά κράτη ή σε οποιαδήποτε ιμπεριαλιστική δύναμη ως αξιόπιστους συμμάχους στον απελευθερωτικό τους αγώνα.
Αλλά οι Παλαιστίνιοι από μόνοι τους δεν μπορούν να κερδίσουν την απελευθέρωση. Το Ισραήλ είναι μια μεγάλη οικονομική και στρατιωτική δύναμη πολύ ανώτερη από τους Παλαιστίνιους. Και, σε αντίθεση με το απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής, το οποίο εξαρτιόταν από τους μαύρους εργάτες και τους εκμεταλλευόταν, το Ισραήλ δεν βασίζεται στην εργασία των Παλαιστίνιων. Δεν παίζει βασικό ρόλο στη διαδικασία συσσώρευσης του κεφαλαίου του.
Στην πραγματικότητα, ο ιστορικός στόχος του Ισραήλ ως εποικιστικό αποικιακό εγχείρημα ήταν να αντικαταστήσει την παλαιστινιακή εργασία με εβραϊκή. Επομένως, οι Παλαιστίνιοι εργάτες από μόνοι τους δεν έχουν τη δύναμη να ανατρέψουν το καθεστώς του απαρτχάιντ, όπως έκαναν οι μαύροι εργάτες της Νότιας Αφρικής.
Ποιοι είναι λοιπόν οι φυσικοί, αξιόπιστοι σύμμαχοι των Παλαιστινίων στον αγώνα για απελευθέρωση; Οι λαϊκές τάξεις της περιοχής. Δεδομένης της δικής τους ιστορίας της αποικιοκρατίας, η συντριπτική τους πλειοψηφία ταυτίζεται με τον αγώνα των Παλαιστινίων. Επιπλέον, η εθνοκάθαρση της Παλαιστίνης από το Ισραήλ έχει εκτοπίσει το λαό της σε όλα τα γύρω κράτη ως πρόσφυγες, εδραιώνοντας τους δεσμούς μεταξύ των λαών της περιοχής. Τέλος, οι μάζες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής αντιδρούν στη συνεργασία των κυβερνήσεών τους με το Ισραήλ ή στην προσχηματική αντίσταση εναντίον του.
Έτσι, οι λαϊκές τάξεις της περιοχής καταπιέζονται συλλογικά από το σύστημα των κρατών, τα συμφέροντά τους να αμφισβητήσουν αυτό το σύστημα είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους και διαθέτουν τεράστια δύναμη για να σταματήσουν τις οικονομίες τους, συμπεριλαμβανομένης της πετρελαϊκής βιομηχανίας - μια δύναμη που μπορεί να υπονομεύσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Αυτά τα γεγονότα ενισχύουν την περιφερειακή αλληλεγγύη από τα κάτω που βασίζεται σε τεράστια δύναμη ικανή να κερδίσει τη συλλογική απελευθέρωση ενάντια στο περιφερειακό κρατικό σύστημα. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από μια απλή δυνατότητα.
Κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα, η διαλεκτική σχέση μεταξύ της παλαιστινιακής απελευθέρωσης και των περιφερειακών λαϊκών αγώνων έχει αποδειχθεί επανειλημμένα. Όταν οι Παλαιστίνιοι αντιστέκονταν, ο αγώνας τους πυροδοτούσε περιφερειακούς αγώνες και αυτοί οι αγώνες ανατροφοδοτούσαν τον αγώνα στην κατεχόμενη Παλαιστίνη. Η δύναμη και οι δυνατότητες αυτής της περιφερειακής στρατηγικής έχουν καταδειχθεί σε αρκετές περιπτώσεις. Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, το παλαιστινιακό κίνημα πυροδότησε μια άνοδο της ταξικής πάλης σε ολόκληρη την περιοχή. Το 2000 η Δεύτερη Ιντιφάντα εγκαινίασε μια νέα εποχή αντίστασης, εμπνέοντας ένα κύμα οργάνωσης που τελικά εξερράγη το 2011 με επαναστάσεις από την Τυνησία μέχρι την Αίγυπτο και τη Συρία.
Αντίστοιχα, εμπνευσμένοι από αυτές τις επαναστατικές εξεγέρσεις λίγους μήνες αργότερα, δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες οργάνωσαν διαδηλώσεις τον Μάιο του 2011 στο πλησιέστερο σημείο στα σύνορα της Παλαιστίνης στον Λίβανο, τη Συρία, την Ιορδανία, τη Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας για να τιμήσουν τη Νάκμπα και να απαιτήσουν το δικαίωμα της επιστροφής. Εκατοντάδες Παλαιστίνιοι πρόσφυγες που διέμεναν στη Συρία κατάφεραν να διαπεράσουν τα φράγματα στα Υψίπεδα του Γκολάν και να εισέλθουν στην Παλαιστίνη, ανεμίζοντας παλαιστινιακές σημαίες και τα κλειδιά των παλαιστινιακών σπιτιών τους. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ισραηλινές δυνάμεις κατέστειλαν βίαια αυτές τις διαδηλώσεις, σκοτώνοντας δέκα άτομα κοντά στα συριακά σύνορα, άλλα δέκα στο Νότιο Λίβανο και ένα στη Γάζα.
Το καλοκαίρι του 2019, οι Παλαιστίνιοι του Λιβάνου πραγματοποίησαν μαζικές διαμαρτυρίες για εβδομάδες σε προσφυγικούς καταυλισμούς ενάντια στην απόφαση του Υπουργείου Εργασίας να τους μεταχειρίζεται ως αλλοδαπούς, μια πράξη που θεωρούσαν ως μια μορφή διάκρισης και ρατσισμού εις βάρος τους. Η αντίστασή τους συνέβαλε στην έμπνευση της γενικότερης εξέγερσης του Λιβάνου τον Οκτώβριο του 2019.
Αυτή η ιστορία καταδεικνύει τις δυνατότητες μιας περιφερειακής επαναστατικής στρατηγικής. Η ενιαία εξέγερση έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, ανατρέποντας καθεστώτα, εκδιώκοντας τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και τερματίζοντας την υποστήριξη και των δύο αυτών δυνάμεων προς το κράτος του Ισραήλ, αποδυναμώνοντάς το στην πορεία. Ο ακροδεξιός υπουργός Άβιγκντορ Λίμπερμαν αναγνώρισε τον κίνδυνο που εγκυμονούσαν για το Ισραήλ οι περιφερειακές λαϊκές εξεγέρσεις το 2011, όταν είπε ότι η αιγυπτιακή επανάσταση που ανέτρεψε τον Χόσνι Μουμπάρακ και εγκαινίασε μια περίοδο δημοκρατικού ανοίγματος στη χώρα αποτελούσε μεγαλύτερη απειλή για το Ισραήλ απ’ ότι το Ιράν.
Αυτή η περιφερειακή επαναστατική στρατηγική πρέπει να συμπληρωθεί στις καπιταλιστικές μητροπόλεις με την αλληλεγγύη της εργατικής τάξης ενάντια στους ιμπεριαλιστές ηγέτες τους. Αυτό δεν είναι μια πράξη φιλανθρωπίας αλλά προς το συμφέρον αυτών των τάξεων, των οποίων τα χρήματα των φόρων εκτρέπονται από απελπιστικά αναγκαία κοινωνικά και οικονομικά προγράμματα σε υποστήριξη του Ισραήλ και των οποίων οι ζωές σπαταλώνται συστηματικά σε ιμπεριαλιστικούς πολέμους και επεμβάσεις για την υποστήριξη του Ισραήλ και της υπάρχουσας τάξης των κρατών της περιοχής.
Αλλά αυτή η αλληλεγγύη δεν θα συμβεί αυτόματα∙ η Αριστερά πρέπει να την καλλιεργήσει πολιτικά και να αγωνιστεί γι’ αυτήν στην πράξη. Το πιο σημαντικό καθήκον της Αριστεράς είναι να κερδίσει συνδικάτα, προοδευτικές ομάδες και κινήματα να υποστηρίξουν την εκστρατεία για Μποϊκοτάζ, Αποεπένδυση και Κυρώσεις κατά του Ισραήλ, ώστε να τερματιστεί η ιμπεριαλιστική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς το Τελ Αβίβ. Ένας τέτοιος αντιιμπεριαλιστικός αγώνας και αλληλεγγύη μπορεί να αποδυναμώσει τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, το Ισραήλ και όλα τα άλλα δεσποτικά καθεστώτα στην περιοχή, ανοίγοντας χώρο για μαζική λαϊκή αντίσταση από τα κάτω.
Αυτή η περιφερειακή και διεθνής επαναστατική στρατηγική είναι η εναλλακτική λύση στην εξάρτηση από τον λεγόμενο Άξονα Αντίστασης του Ιράν. Αυτός έχει αποτύχει. Τώρα πρέπει να οικοδομήσουμε έναν γνήσιο άξονα αντίστασης από τα κάτω: τις λαϊκές τάξεις στην Παλαιστίνη και την περιοχή που θα υποστηρίζονται από την αντιιμπεριαλιστική αλληλεγγύη σε όλα τα κράτη των μεγάλων δυνάμεων που έχουν τις ρίζες τους στους λαϊκούς αγώνες των εργαζομένων ενάντια στις άρχουσες τάξεις τους. Μόνο μέσα από μια τέτοια στρατηγική μπορούμε να οικοδομήσουμε την αντίρροπη δύναμη που θα απελευθερώσει την Παλαιστίνη, την περιοχή και τον κόσμο μας από τα νύχια του ιμπεριαλισμού και του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος που βρίσκεται πίσω του.
Μετάφραση: elaliberta.gr
Joseph Daher, “So-called axis of resistance. Which way forward for Palestinian liberation?”, Tempest, 2 Μαρτίου 2025, https://tempestmag.org/2025/03/so-called-axis-of-resistance/?fbclid=IwY2xjawIz3cFleHRuA2FlbQIxMQABHRi8lcUL15Uk8lng2CQgCmk9ZKsT2irSzGrZmaAsf%E2%80%94P_udFrotq3TJ70Q_aem_xIHTJ1i59HdOwyZyO6MaHA&sfnsn=mo. Αναδημοσίευση: Europe Solidaire Sans Frontières, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article73850. Links - International Journal of Socialist Renewal, 7 Μαρτίου 2025, https://links.org.au/so-called-axis-resistance-which-way-forward-palestinian-liberation.
Joseph Daher, « La révolution au Moyen-Orient et “ l’axe de résistance ” », Europe Solidaire Sans Frontières, https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article73852. Αναδημοσίευση: Presse-toi à gauche !, 11 Μαρτίου 2025, https://www.pressegauche.org/La-revolution-au-Moyen-Orient-et-l-axe-de-resistance.
Σημειώσεις
[1] Joseph Daher, “Hezbollah and the Lebanese Popular Movement”, IEMed, 17 Φεβρουαρίου 2020, https://www.iemed.org/publication/hezbollah-and-the-lebanese-popular-movement/.
[2] « كلمة السيد حسن نصر الله - يتحدث عن آخر التطورات - 25-10-2019 »
https://program.almanar.com.lb/episode/86220 ,26 Οκτωβρίου 2019, المنار
[3] Hazem Balousha, “Poster of Iran’s Soleimani sparks controversy in Gaza Strip”, Arab News, 1 Ιανουαρίου 2021, https://www.arabnews.com/node/1785581/middle-east.
[4] Yaghoub Fazeli, “Hamas arrests Palestinian for taking down banner of Iran’s Soleimani in Gaza”, Al Arabiya, 31 Δεκεμβρίου 2020, https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2020/12/31/Hamas-arrests-Palestinian-for-taking-down-banner-of-Iran-s-Soleimani-in-Gaza.
[5] Farnaz Fassihi, “The barrage of missile fire came after much debate among Iranian leaders, officials there say”, The New York Times, 1 Οκτωβρίου 2024, https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/iran-israel-strike.html.
[6] Parisa Kamali, Robin Koepke, Alessandra Sozzi, Jasper Verschuur, “Red Sea Attacks Disrupt Global Trade”, IMF, 7 Μαρτίου 2024, https://www.imf.org/en/Blogs/Articles/2024/03/07/Red-Sea-Attacks-Disrupt-Global-Trade.
[7] “Full text of Iran-Russia Comprehensive Strategic Partnership Agreement”, iran Goverment, https://irangov.ir/detail/456479.
[8] “Iran’s Revolutionary Guards commander says Iran purchased Russian-made Sukhoi 35 fighter jets”, Reuters, 27 Ιανουαρίου 2025, https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/irans-revolutionary-guards-commander-says-iran-purchased-russian-made-sukhoi-35-2025-01-27/.
[9] “Full text of Iran-Russia Comprehensive Strategic Partnership Agreement”, ό.π.
[10] Περισσότερα για την πολυπολικότητα και την Αριστερά, βλ. το άρθρο Kavita Krishnan, “Multipolarity, the Mantra of Authoritarianism”, Indian Forum, 20 Δεκεμβρίου 2022, https://www.theindiaforum.in/politics/multipolarity-mantra-authoritarianism.
