Ο κοινός παρανομαστής όλων αυτών των οργανώσεων, από τη Βάγκνερ ως την ICE, είτε πρόκειται για υπηρεσίες ασφάλειας είτε για στρατιωτικές και παραστρατιωτικές μονάδες, είναι η αυτονόμηση και στεγανοποίησή τους από κάθε κοινωνικό έλεγχο, η άμεση πρόσδεσή τους στα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου και των κέντρων εξουσίας του. Αν και η αστυνομία και ο στρατός επιτελούν επίσης λειτουργίες καταστολής, οι δυνάμεις αυτές μπορεί έτσι να εκπληρώνουν πολύ πιο αποτελεσματικά αυτό το ρόλο. Συγκεντρώνοντας στις τάξεις τους κάθε λογής τυχοδιώκτες και εγκληματικά στοιχεία, διαμορφώνουν και εκπαιδεύουν τον τύπο των πειθήνιων, κτηνωδών οργάνων που αποτέλεσαν το εργαλείο για όλες τις αντιδραστικές και φασιστικές εκτροπές.

Προς το τέλος της ζωής του ο Georg Lukács προέβηκε σε μια σύνθεση των ιδεών που ανέπτυξε μετά το πέρασμά του στο μαρξισμό το 1919, πρώτα στη θεωρία της λογοτεχνίας και μετά στη φιλοσοφία. Καρπός της εργασίας του ήταν τα δυο μεγάλα καταληκτικά έργα του, Η Ιδιοτυπία του Αισθητικού (1963) και Για την Οντολογία του Κοινωνικού Είναι. Στην Οντολογία, το τελευταίο, μεταθανάτια εκδομένο έργο του, ο επιφανής Ούγγρος μαρξιστής επιχειρηματολογεί ότι ο μαρξισμός ενσωματώνει μια υλιστική οντολογία της πραγματικότητας, θεμελιωμένη στο ρίζωμα του κοινωνικού είναι στην εργασία. Η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει δυο κομβικά κεφάλαια της Οντολογίας: «Οι βασικές οντολογικές αρχές του Marx» και «Εργασία».

Στα 60 χρόνια που πέρασαν από τη δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα γράφτηκαν γι’ αυτόν δεκάδες κείμενα σε εφημερίδες, περιοδικά και ηλεκτρονικά μέσα, καθώς και βιβλία. Για τις οικογενειακές καταβολές του, τα παιδικά και νεανικά του χρόνια, τη συμμετοχή του στο φοιτητικό κίνημα και τα κινήματα του 114 και του 15% , για τη δολοφονία του. Παραμένει όμως ως σήμερα ένα κενό, ένα νεκρό σημείο. Δεν έχει αναδειχτεί ο πυρήνας των απόψεών του, που διαμόρφωσε μέσα από τη συμμετοχή του στο κομμουνιστικό και ευρύ αριστερό κίνημα. Η ουσία της πολύπλευρης προσωπικότητάς του παραμένει έτσι στη σκιά. Το κενό αυτό έρχεται να καλύψει η έκδοση αυτού του βιβλίου με αφορμή την 60ή επέτειο της δολοφονίας του.

Από τις Εκδόσεις Εύμαρος κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο «Γκέοργκ Λούκατς, Η Καταστροφή του Λόγου, Νίτσε». Περιλαμβάνει το αφιερωμένο στον Νίτσε κεφάλαιο της «Καταστροφής του Λόγου», από τα κύρια φιλοσοφικά έργα του Λούκατς. Η μετάφραση έγινε από τους Ηώς Δούκα και Νίκο Φούφα, ενώ το βιβλίο περιέχει ακόμη έναν Πρόλογο του Ιβόν Κινιού και ένα Επίμετρο του Χρήστου Κεφαλή, που έκανε και την επιμέλεια. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου και ένα απόσπασμα από το έργο.

Οι ουτοπικοί σοσιαλιστές, Σαιν Σιμόν, Φουριέ και Όουεν, σημάδεψαν με το στοχασμό τους το πρώτο μισό του 19ου αιώνα και εξακολουθούν να συζητούνται ως τις μέρες μας. Άνοιξαν νέους ορίζοντες στην προοδευτική σκέψη, διατύπωσαν τις πρώτες σοσιαλιστικές θεωρίες, πρόβαλαν το αίτημα της κατάργησης της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από άνθρωπο και προετοίμασαν το έργο του Μαρξ. Στα δυο δοκίμια της παρούσας συλλογής ο Γκεόργκι Πλεχάνοφ, ο «πατέρας του ρωσικού μαρξισμού», συζητά με ευρυμάθεια, μεθοδικότητα και οξύνοια τους μεγάλους ουτοπικούς. Παρουσιάζει την εξέλιξη του ουτοπικού σοσιαλισμού στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην κοιτίδα του, τη Γαλλία, εντοπίζοντας τα επιτεύγματα και τις αντιφάσεις του.

Μετάφραση: Χρήστος Κεφαλής, Αντώνης Παντίδης

Τις κυρίαρχες απόψεις για την οικογένεια και τη μοιχεία αμφισβητεί ο Πωλ Λαφάργκ στα δυο δοκίμια της συλλογής «Μητριαρχία. Η Μοιχεία». Γραμμένα σε μια εποχή όταν η πατριαρχία θεωρούνταν η φυσική, αιώνια μορφή της οικογένειας και η μοιχεία μια αμαρτία της γυναίκας και ένα δικαίωμα του άνδρα, εντυπωσιάζουν με το ευρύ πνεύμα και τις γνώσεις τους. Στο πρώτο δοκίμιο, ο Λαφάργκ συζητά τη μητριαρχική οικογένεια από την οποία πέρασαν όλοι οι λαοί στην αυγή του πολιτισμού. Ανιχνεύει τον αντίκτυπό της σε αρχαίους μύθους, όπως η Ορέστεια του Αισχύλου, και επισκοπεί τις έρευνες μεγάλων ανθρωπολόγων σε πρωτόγονες φυλές στην Αμερική, την Ωκεανία και αλλού.

Κάποτε είχε ζητηθεί από τον Βρετανό γκρανμέτρ του σκακιού Τόνι Μάιλς, γνωστό για τις εκκεντρικότητές του, να γράψει μια βιβλιοκριτική για ένα βιβλίο για τα ανορθόδοξα σκακιστικά ανοίγματα. Το βιβλίο ήταν πράγματι μάπα και ο Μάιλς είχε αρκεστεί σε μια βιβλιοκριτική δυο μόνο λέξεων: «Σκέτη μπούρδα». Φυσικά το σκακιστικό έντυπο που τη ζήτησε τη δημοσίευσε και μπορεί να τη βρει κανείς ακόμη και σήμερα στο Διαδίκτυο. Αν ο Μάιλς έγραφε βιβλιοκριτικές και για φιλοσοφικο-λογοτεχνικές μυθοπλασίες και του ζητούνταν μια για το βιβλίο της Σεμίνας Διγενή Οι Απείθαρχοι, θα αποκρινόταν εντελώς σίγουρα πάλι με δυο μόνο λέξεις: «Σκέτη φλυαρία».

Το ενδιαφέρον για τον Μαρξ ποτέ δεν εξέλιπε. Οι μεγάλες λοξοδρομήσεις του κομμουνιστικού κινήματος στη σταλινική περίοδο, και τελικά η διάλυση της ΕΣΣΔ, έδωσαν τη δυνατότητα στους συστημικούς στοχαστές να εξάγουν, δημαγωγικά, την δήθεν διάψευσή του από τα γεγονότα. Η κρίση του 2007 ανέτρεψε αυτό το κλίμα…. Σήμερα, οι βαθιές ταξικές ανισότητες –συγκέντρωση του πλούτου στα χέρια μιας ελίτ δισεκατομμυριούχων και μαζική φτωχοποίηση– οι πόλεμοι, η κλιματική αλλαγή, η διατροφική κρίση, το προσφυγικό και η στροφή των κυρίαρχων τάξεων στην Ακροδεξιά και τον φασισμό βοούν για την επικαιρότητα του Μαρξ.

Από τις Εκδόσεις Τόπος κυκλοφόρησε η συλλογή «Καρλ Μαρξ. Για τον καπιταλισμό». Περιλαμβάνει επιλεγμένα κείμενα από τα κλασικά οικονομικά έργα του Μαρξ και ένα εκτενές εισαγωγικό δοκίμιο του Χρήστου Κεφαλή. Η βαθιά κρίση του καπιταλισμού, οι πόλεμοι, οι απειλές και οι καταστροφές της εποχής μας, από την κλιματική αλλαγή ως τη μαζική μετανάστευση και την άνοδο του φασισμού, επαναφέρουν επίμονα τον Μαρξ στο κέντρο της επικαιρότητας. Οι βαθιές αναλύσεις τους των νόμων του καπιταλισμού δίνουν και σήμερα πολύτιμα εργαλεία όχι μόνο για τη γνώση αλλά και για την αλλαγή του κόσμου.

Τρία σημαντικά βιβλία κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις Εκδόσεις Τόπος, τα δυο μέσα στο 2024 και το άλλο το 2022. Αν και δεν αποτελεί συνηθισμένη πρακτική, αξίζει να τα εξετάσουμε από κοινού, για δυο κυρίως λόγους. Από τη μια μεριά, πραγματεύονται κοινά ή παρεμφερή θέματα, που είναι η άνοδος της ακροδεξιάς, η γενικευμένη χειραγώγηση και η αποδυνάμωση της αστικής δημοκρατίας…Και από την άλλη περιορίζουν την εξέταση αυτών των τάσεων αποκλειστικά στις αστικές δυνάμεις του Δυτικού Κόσμου, κυρίως σε Ευρώπη και ΗΠΑ, ακόμη και στη Λατινική Αμερική, αφήνοντας εντελώς έξω τη Ρωσία, ενώ παραλείπουν κάθε αναφορά στην αντανάκλασή τους σε συνιστώσες, σταλινικής κύρια απόχρωσης, του κομμουνιστικού κινήματος.