elaliberta.gr

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα Εθνολογικά Σημειωματάρια του Μαρξ (παρά την αποσπασματική μορφή τους) αποτελούν μια ολοκληρωμένη θεωρητική συμβολή του Μαρξ στα ζητήματα της συνάντησης/σύγκρουσης του καπιταλισμού με τις προκαπιταλιστικές κοινωνικές δομές και άρα και με το ζήτημα της αποικιοκρατίας, αλλά μια θεωρητική συμβολή που τοποθετείται σταθερά στην πλευρά των αποικοκρατούμενων. Από αυτή την άποψη, ο μαρξισμός δεν είναι άλλη μία ευρωκεντρική θεωρία, αλλά μια θεωρία που συγκρούεται με τον ευρωκεντρισμό σε κάθε σύστημα σκέψης, αναδεικνύοντας την ανάγκη των συντονισμένων αγώνων όλων των καταπιεσμένων, ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης και εκμετάλλευσης.

elaliberta.gr (επιμέλεια)

Η γη είναι το μεγάλο εργαστήρι, το οπλοστάσιο, που δίνει τόσο το μέσο όσο και το υλικό της εργασίας, όπως και την έδρα, τη βάση της κοινότητας. Σχετίζονται προς τη γη, απλοϊκά, σαν ιδιοκτησία της κοινότητας, της κοινότητας που παράγει και αναπαραγωγής τον εαυτό της μέσα από τη ζωντανή εργασία. Κάθε άτομο συμπεριφέρεται σαν ιδιοκτήτης ή κάτοχος μονάχα σαν όργανο, σαν μέλος αυτής της κοινότητας. Η πραγματική ιδιοποίηση με τη διαδικασία της εργασίας γίνεται κάτω απ’ αυτές τις προϋποθέσεις, που δεν είναι οι ίδιες προϊόν της εργασίας παρά εμφανίζονται σαν φυσικές ή θεϊκές της προϋποθέσεις. Η μορφή αυτή, βασισμένη στην ίδια θεμελιακή σχέση, μπορεί η ίδια να πραγματοποιείται με πολύ διαφορετικούς τρόπους. Για παράδειγμα, καθόλου δεν αντιστρατεύεται το ότι, όπως γίνεται στις περισσότερες ασιατικές θεμελιακές μορφές, η περιεκτική ενότητα που βρίσκεται πάνω απ’ όλες αυτές τις μικρές κοινότητες εμφανίζεται σαν ανώτερος ιδιοκτήτης, ή σαν ο μοναδικός ιδιοκτήτης, άρα οι πραγματικές κοινότητες μόνο σαν κληρονομικοί κάτοχοι.

Gilbert Achcar

Απομάκρυνση λοιπόν από την ιδέα της αποικιοκρατίας ως παράγοντα οικονομικής προόδου! Αυτή η αντιστροφή της προοπτικής έμελλε να τοποθετήσει τον Μαρξ και τον Ένγκελς σταθερά στο στρατόπεδο των ένθερμων αντιπάλων της αποικιοκρατίας. Ήδη από το 1857, ο Ένγκελς άλλαξε ριζικά την κρίση του για την Αλγερία στο άρθρο που έγραψε για τη χώρα αυτή για τη New American Cyclopaedia. Οι Αλγερινοί δεν ήταν πια «ένα έθνος ληστών που ο κύριος τρόπος ζωής τους συνίστατο στο να κάνουν επιδρομές ... ο ένας εναντίον του άλλου» και στο οποίο η γαλλική αποικιοκρατία, παρά τη βαρβαρότητά της, είχε φέρει «πολιτισμό» και βιομηχανία, όπως είχε γράψει στο άρθρο του το 1848. Αντιθέτως, οι Γάλλοι ήταν αυτοί που είχαν καταστρέψει τη χώρα με τον τρόπο των βαρβαρικών εισβολών

Donald Parkinson

Ο μαρξισμός αναπτύχθηκε στην Ευρώπη ως μια κοσμοθεωρία που αποσκοπούσε στην χειραφέτηση του κόσμου από την ταξική κοινωνία. Αυτή είναι η πηγή της σύγκρουσης στο εσωτερικό του μαρξισμού: από τη μία πλευρά υπάρχει το οικουμενικό πεδίο εφαρμογής του μαρξισμού, μια ιδεολογία που έχει ως στόχο να ενώσει όλη την ανθρωπότητα σε έναν κοινό αγώνα. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η πηγή του μαρξισμού στην ευρωπαϊκή ήπειρο, μια ιδεολογία που διαμορφώθηκε από τις συγκεκριμένες διαδικασίες καπιταλιστικής ανάπτυξης οι οποίες ανύψωσαν την Ευρώπη σε μια οικονομική δύναμη που στέκεται πάνω από τον υπόλοιπο κόσμο. Θα ήταν ανόητο να απορρίψουμε απλώς τις κατηγορίες ότι ο μαρξισμός περιέχει ευρωκεντρικά στοιχεία που βρίσκονται σε σύγκρουση με την οικουμενικότητά του. Δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα αυτών των συγκρούσεων στο μαρξισμό από τις διαφορετικές απόψεις για την αποικιοκρατία στο εσωτερικό του κινήματος.

Ragıp Ege

Αυτή η επισκόπηση του συστήματος Τιμάρ μας δείχνει πόσο καθοριστικός παράγοντας ήταν το οθωμανικό κράτος στην οργάνωση της οικονομικής ζωής. Η εξαιρετικά ασαφής έννοια του δεσποτισμού που αποδίδεται στον ασιατικό κράτος θα μπορούσε να είχε εξεταστεί σε βάθος αν ένα σύστημα όπως το σύστημα Τιμάρ ή το σύστημα Λόντζα είχε μελετηθεί προσεκτικά. Πράγματι, αυτή η ενεργή, ρυθμιστική παρουσία του κράτους στο οθωμανικό μοντέλο θα δικαιολογούσε αναμφίβολα την κατανόηση ενός συγκεκριμένου τρόπου παραγωγής, πολύ διαφορετικού από τους τρόπους παραγωγής που γνώρισε η ευρωπαϊκή ιστορία. Με αυτή την έννοια, πιστεύουμε ότι η επιθυμία να αποδοθεί στις ασιατικές κοινωνίες ένας συγκεκριμένος τρόπος παραγωγής μπορεί να δικαιολογηθεί. Το επίθετο «ασιατικός» δεν έχει φυσικά καμία σημασία, καθώς είναι παράλογο να θέλουμε να ορίσουμε ένα οικονομικό σύστημα με βάση την τοποθεσία του και μόνο από τις γεωγραφικές του συνθήκες. Αντίθετα, στην πραγματικότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έχουμε να κάνουμε με έναν τρόπο που δεν μπορεί να αναλυθεί με όρους δουλείας, φεουδαρχίας ή αστικής τάξης.

Alfonso Caso

Οι κοινοτικές γαίες μιας πόλης ονομάζονταν συλλογικά αλτεπετλάλλι «γαίες της πόλης», αλλά όπως αναφέρει ο Τορκεμάδα, οι πόλεις χωρίζονταν σε διαμερίσματα (parcialidades) ή campan, τα διαμερίσματα σε καλπούλλι ή συνοικίες (barrios) και οι συνοικίες σε γειτονιές ή τλασικάλλι. Κάθε συνοικία ήταν ιδιοκτήτρια των εδαφών καλπουλάλλι, τα οποία χρησίμευαν για την πληρωμή των φόρων στον άρχοντα και για τη διατροφή των κατοίκων της, των μασεουάλτιν. Έτσι, ο ιδιοκτήτης ήταν το καλπούλλι, το οποίο θα αντιστοιχούσε στην αρχαία φατρία [clan] με επικεφαλής τον καλπούλεκ ή τσινανκάλλεκ, που έχει ήδη αναφερθεί ότι μεταφράζεται από τον Ζορίτα ως «πρεσβύτερος συγγενής». Κάθε οικογένεια είχε το δικαίωμα χρήσης ενός αγροτεμαχίου και, όσο συνέχιζε να το καλλιεργεί, δεν μπορούσε να χάσει αυτό το δικαίωμα. Μόνο αν παρέμεναν δύο χρόνια χωρίς να το καλλιεργούν, το δικαίωμα αυτό επανέρχονταν στην κοινότητα και ο καλπούλεκ το εκχωρούσε σε κάποιον άλλο. Τα σπίτια και τα αγροτεμάχια που ήταν υπό το δικαίωμα χρήσης μεταβιβάζονταν στα παιδιά μέσω κληρονομιάς.

Heinz Dieterich

Προσπαθώντας να προσδιορίσουμε τον κοινωνικό χαρακτήρα του Ταουαντινσούγιου, αντιμετωπίζουμε ορισμένες δυσκολίες. Η ετερογένεια της αυτοκρατορίας των Ίνκα, που οφείλεται εν μέρει στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ως «επικαλυπτόμενης κοινωνίας» και στη σύντομη διάρκεια της ύπαρξής της, σε συνδυασμό με τις παραποιήσεις της προκολομβιανής ιστορίας τόσο στην ιστοριογραφία των Ίνκα όσο και στην ισπανική, καθιστούν δύσκολο τον ακριβή προσδιορισμό αυτού που ο Μαρξ αποκαλεί «εσωτερική φυσιολογία» αυτής της κοινωνικής δομής... Εν κατακλείδι, η πολιτική, οικονομική και κοινωνική οργάνωση του Ταουαντινσούγιου αντιστοιχεί στις βασικές δομές του –δηλαδή το άιγιου (κοινότητα), ο Ίνκα (κυρίαρχος και ανώτατος γαιοκτήμονας) και η μίτα– στα κριτήρια που ο Μαρξ ορίζει για τον ασιατικό τρόπο παραγωγής.

Zhao Lisheng

Το σύστημα «πηγάδι-αγροί» ή σύστημα εννέα τετραγώνων είναι πολύ σημαντικό στην κινεζική ιστορία και, στην πραγματικότητα, ένας σημαντικός τύπος γαιοκτησίας στην παγκόσμια ιστορία. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, ένα τετράγωνο γης υποδιαιρούνταν σε εννέα μικρότερα τετράγωνα, δημιουργώντας ένα μοτίβο που μοιάζει με τον κινεζικό χαρακτήρα τζινγκ [jing] (πηγάδι). Σε αυτό το άρθρο θα το εξετάσω σε σχέση με τη θεωρία του Μαρξ για τον ασιατικό τρόπο παραγωγής (ΑΤΠ)… Το σύστημα πηγάδι-αγροί δεν θα μπορούσε παρά να είναι η συγχώνευση της ατελούς κοινοτικής ιδιοκτησίας και της ατελούς βασιλικής και αριστοκρατικής ιδιοκτησίας. Εν ολίγοις, ήταν ένα σχετικά τυπικό αρχαίο σύστημα γαιοκτησίας «ασιατικού» τύπου.

Ke Changji

Ο ασιατικός τρόπος παραγωγής (ΑΤΠ) είναι η αποκρυστάλλωση της ασιατικής θεωρίας του Μαρξ και η επιτομή της επιτυχούς αναζήτησής του για την πορεία που ακολούθησε ο πρώιμος πολιτισμός. Ωστόσο, μετά από αρκετές δεκαετίες αντιπαραθέσεων, δεν υπάρχει ακόμη συναίνεση ως προς τη σημασία του όρου, αν και η αποσαφήνισή του θα μπορούσε να οδηγήσει στη λύση πολλών συγκεκριμένων προβλημάτων που αφορούν την Ασία και την Κίνα κατά την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα… Ο ΑΤΠ αντανακλά γενικά τα ειδικά χαρακτηριστικά της ασιατικής κοινωνίας και ρίχνει φως σε ορισμένα άλυτα προβλήματα που αφορούν την αρχαία και μεσαιωνική Ασία... Το σύστημα της μοναρχικής κρατικής ιδιοκτησίας γης στην Κίνα και η υπολειμματική επιρροή του σε διάφορες μορφές κοινοτικής ιδιοκτησίας αποδεικνύουν πλήρως αυτό το χαρακτηριστικό του ΑΤΠ.

Charles Parain

Για την αποσαφήνιση πολλών προβλημάτων που θέτει η έννοια του ασιατικού τρόπου παραγωγής, η περιοχή της Μεσογείου έχει αναμφίβολα καθοριστική σημασία. Κατά τη διάρκεια του πολύ μεγάλου χρονικού διαστήματος που μεσολάβησε μεταξύ των απαρχών της ιστορίας, δηλαδή της εμφάνισης του κράτους, και της γέννησης του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, η Αίγυπτος και η Κίνα ανέπτυξαν μια πολύ διαφορετική κοινωνική και πολιτιστική πραγματικότητα. Το αρχαίο αιγυπτιακό κράτος ξεκίνησε γύρω στο 2800 π.Χ. με μια ήδη σταθερή κρατική δομή. Ο δουλοκτητικός τρόπος παραγωγής δεν καθιερώθηκε πλήρως στην Ελλάδα παρά μόνο τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ. και στη Ρώμη τον 4ο-3ο αιώνα π.Χ., δηλαδή το νωρίτερο μετά από ένα διάστημα λίγο μεγαλύτερο των δύο χιλιετιών. Ωστόσο, μεταξύ της πρώτης άνθησης του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής και της εποχής μας, δεν μεσολαβούν παρά δύομισι χιλιετίες, κατά τη διάρκεια των οποίων διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλον διάφοροι τρόποι παραγωγής: δουλοκτητικός, φεουδαρχικός, καπιταλιστικός και, ήδη σε ευρείς τομείς, σοσιαλιστικός.