Στήλες καπνού από δύο ταυτόχρονες επιθέσεις υψώνονται πάνω από την Τεχεράνη, Δευτέρα, 2 Μαρτίου 2026. Mohsen Ganji/AP

Η επίθεση του Τραμπ και του Νετανιάχου κατά του Ιράν: Αυταρχική υπεροψία μετά την εξέγερση του λαού

γράφει ο Kevin B. Anderson

ΠΗΓΗ:imhojournal.org

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:elaliberta.gr

1 Μαρτίου 2026

Η δυσωδία της αυτοκρατορικής υπεροψίας

Αξιοποιώντας αυτό που θεωρούν ως μια ευκαιρία που παρουσιάζεται μια φορά σε κάθε γενιά, με τη θεοκρατική δικτατορία του Ιράν να έχει κλονιστεί από την λαϊκή εξέγερση του Ιανουαρίου, ο Τραμπ και ο Νετανιάχου ξεκίνησαν μια «παρατεταμένη» αεροπορική επίθεση στις 28 Φεβρουαρίου. Αν και οι επιθέσεις στοχεύουν, όπως λένε, στην εξάλειψη της πυρηνικής και πυραυλικής ικανότητας του Ιράν, είναι σαφές ότι περιλαμβάνουν μια προσπάθεια αλλαγής του καθεστώτος. Με την άθλια αιφνιδιαστική επίθεσή τους – που πραγματοποιήθηκε εν μέσω διαπραγματεύσεων – και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ στην κατοικία του, μαζί με άλλους ηγέτες του καθεστώτος και μέλη της οικογένειάς του, έχουν διαπράξει τουλάχιστον τρία σοβαρά εγκλήματα πολέμου: την έναρξη ενός επιθετικού πολέμου, επιθέσεις εναντίον του άμαχου πληθυσμού και τη δολοφονία της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας ενός κυρίαρχου έθνους. Αυτό αποτελεί επίσης προηγούμενο για άλλες ιμπεριαλιστικές και υποιμπεριαλιστικές δυνάμεις παντού.

Φυσικά, δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι μεγάλα τμήματα του ιρανικού πληθυσμού εξέφρασαν τη χαρά τους για τον θάνατο του εγκληματία Χαμενεΐ, ο οποίος τον Ιανουάριο έδωσε το πράσινο φως για τη σφαγή τουλάχιστον 7.000 συμπολιτών του που τόλμησαν να απαιτήσουν δημοκρατία και το τέλος 47 χρόνων θεοκρατικού αυταρχισμού. Ωστόσο, πρέπει να αναρωτηθούμε, όπως κάνουν και πολλοί Ιρανοί, τι έχουν στο μυαλό τους οι ΗΠΑ και το Ισραήλ για τη χώρα τους, εν μέσω των δηλώσεων για την καταστροφή της «κακής» Ισλαμικής Δημοκρατίας και των βίαιων απειλών της κατά της περιοχής και του κόσμου. Οι ισχυρισμοί τους για ανθρωπισμό, που προέρχονται από τους υπεύθυνους για τη γενοκτονία του παλαιστινιακού πληθυσμού της Γάζας και μίας νέας μορφής φασιστικού ιμπεριαλισμού στην Αμερική, δίνουν κακή φήμη στη λέξη «υποκρισία».

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν επιδείξει απίστευτη τεχνική επάρκεια, καταφέρνοντας να δολοφονήσουν με μία μόνο κίνηση όχι μόνο τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, αλλά και πολλούς άλλους από την ανώτατη ηγεσία. Και πρόκειται για μια ηγεσία που είχε προειδοποιηθεί για τέτοιου είδους κρυφές δολοφονίες από το προηγούμενο των ισραηλινών επιθέσεων ακριβείας το 2024 κατά της ανώτατης ηγεσίας της Χεζμπολλάχ, σύμμαχου του Ιράν, μέσα στο μυστικό αρχηγείο της στο Λίβανο, και κατά εκπροσώπων της Χαμάς μέσα σε εξαιρετικά ασφαλείς κυβερνητικές εγκαταστάσεις στο ίδιο το Ιράν.

Σε αυτή τη συγκυρία, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αισθάνονται τη νίκη έναντι των αντιπάλων τους στην περιοχή και φαίνεται να πιστεύουν ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή, σύμφωνα με τη δολοφονική έκφραση του Νετανιάχου, «να τους τελειώσουν». Και σίγουρα, αυτό το αίσθημα νίκης ενισχύθηκε από τις δολοφονίες της 28ης Φεβρουαρίου. Αλλά ο πιο σημαντικός παράγοντας εδώ έγκειται στο πώς όλα αυτά αποπνέουν μια αίσθηση αυτοκρατορικής υπεροψίας, όχι μόνο από την πλευρά του μικρού Ισραήλ, αλλά ακόμη και από την πλευρά της γιγαντιαίας υπερδύναμης των ΗΠΑ, του μεγαλύτερου στρατιωτικού κολοσσού που έχει δει ποτέ ο κόσμος. Γιατί ποτέ στην ιστορία αεροπορικές επιδρομές αυτού του είδους δεν έχουν ανατρέψει μια κυβέρνηση χωρίς τη χρήση χερσαίων στρατευμάτων που έχουν σταλεί από την αυτοκρατορική δύναμη (όπως στο Ιράκ) ή μιας καλά οργανωμένης ένοπλης δύναμης ανταρτών (όπως στη Λιβύη).

Ακόμα κι αν ο Τραμπ αντιμετωπίζει αυξανόμενη κοινωνική και πολιτική αντίσταση στην πατρίδα του, συμπεριλαμβανομένων των διαδοχικών αποκαλύψεων από τα αρχεία Επστάιν, συνεχίζει να επεκτείνει την αυτοκρατορική του επιρροή.

Προς το παρόν, αυτό συμβαίνει ταυτόχρονα σε τρεις μεγάλες περιοχές: (1) Οι ΗΠΑ έχουν αποστείλει μια σειρά από μεγάλα πολεμικά πλοία για να αποκλείσουν τη Βενεζουέλα, η οποία βρίσκεται πλέον σε κατάσταση προτεκτοράτου, ενώ έχουν σχηματίσει ένα είδος αποκλεισμού γύρω από την Κούβα, στερώντας της τις προμήθειες πετρελαίου που είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία οποιασδήποτε σύγχρονης κοινωνίας. (2) Έχει ξεκινήσει μια ανοιχτή σύγκρουση με το Ιράν, μιας χώρας με πληθυσμό 90 εκατομμύρια. (3) Ο Τραμπ έχει συστήσει ένα «Συμβούλιο Ειρήνης» για τη διαχείριση της Λωρίδας της Γάζας μετά τη γενοκτονία από το Ισραήλ, στο οποίο συμμετέχουν το Ισραήλ καθώς και αραβικά και μουσουλμανικά κράτη, αλλά όχι Παλαιστίνιοι. Επιπλέον, έχει εκφράσει την πρόθεσή του να αναπτύξει αυτό το Συμβούλιο, στο οποίο έχει αποκλειστικό δικαίωμα βέτο, ως εναλλακτική λύση έναντι των Ηνωμένων Εθνών.

Το Ιράν μετά την λαϊκή εξέγερση του 2026

Κατά τη στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο, οι ΗΠΑ πιστεύουν ότι έχουν στριμώξει το Ιράν. Πιστεύουν ότι μπορούν να θέσουν υπό περιορισμό μια λαϊκή εξέγερση που ξεπέρασε σε βάθος και έκταση οτιδήποτε έχει δει η χώρα από την επανάσταση του 1979. Τον Ιανουάριο, το θεοκρατικό καθεστώς κατάφερε να διώξει τον πληθυσμό από τους δρόμους με κόστος τουλάχιστον 7.000 νεκρούς και 40.000 συλλήψεις. Η πραγματικά μαζική και αποφασιστική εξέγερση του 2026 ένωσε δύο σημαντικές τάσεις της πρόσφατης αντιπολίτευσης: τις πιο ταξικές και αγροτικές εξεγέρσεις του 2017 και του 2018-19 που σχετίζονταν με οικονομικά αιτήματα, και το γιγαντιαίο κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022-23, που ένωσε τα αιτήματα για το τέλος των θεοκρατικών περιορισμών στις γυναίκες με τις αναταραχές σε δύο περιοχές που κατοικούνται από καταπιεσμένες μειονότητες, το Κουρδιστάν και το Σιστάν και Μπαλουχιστάν. Με αυτή την έννοια, η αντιπολίτευση ωρίμασε και ενδυναμώθηκε μέχρι τον Ιανουάριο, αγκαλιάζοντας πολύ ευρείς τομείς της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της συντριπτικής πλειοψηφίας των εργαζομένων. Ωστόσο, σε αντίθεση με το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», αυτή η εξέγερση δεν πρόβαλε κανένα θετικό σύνθημα για το μέλλον. Αυτό εξηγείται εν μέρει, αλλά όχι εξ ολοκλήρου, από τη πολύ σύντομη διάρκειά της, μόλις λίγο περισσότερο από μια εβδομάδα, πριν κατασταλεί με τα όπλα.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα της εξέγερσης του 2026 ήταν το οικονομικό της πλαίσιο, με την κατάρρευση του νομίσματος και άλλα σοβαρά οικονομικά προβλήματα, πολύ χειρότερα από αυτά που είχαν ήδη αντιμετωπίσει οι εξεγέρσεις του 2017 και του 2018-19. Η οικονομική κατάρρευση του 2025-26 πλήττει την ίδια την καρδιά του καθεστώτος και έχει οδηγήσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε απόγνωση. Δεδομένης αυτής της απόγνωσης, το καθεστώς αποφάσισε προφανώς ότι έπρεπε να καταστείλει το κίνημα με μεγαλύτερη σκληρότητα από ό,τι στο παρελθόν.

Ταυτόχρονα, η εξέγερση του 2026 κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας χαρακτηρίζεται από βαθιές αντιφάσεις, με πιο αξιοσημείωτη την υποστήριξη που απολαμβάνει σε ορισμένους κύκλους ο Ρεζά Παχλαβί, ο κακομαθημένος γιος του σάχη που ανατράπηκε το 1979. Ο Παχλαβί απολαμβάνει αυτή την υποστήριξη παρά τις αντιφεμινιστικές, αντικουρδικές, φιλο-Τραμπικές, φιλο-Νετανιάχου και τις άλλες αντιδραστικές του θέσεις. Ωστόσο, επειδή οι Παχλαβί έχουν απομακρυνθεί από την εξουσία εδώ και 47 χρόνια, διάστημα κατά το οποίο έχουν αναδυθεί διάφορες άλλες μορφές αντιπολίτευσης απέναντι στο καθεστώς, χωρίς όμως να καταφέρουν να το εκσυγχρονίσουν, μια νότα νοσταλγίας έχει επισκιάσει την πραγματικότητα της καταπιεστικής διακυβέρνησής τους.  Ενώ μέρος αυτού οφείλεται σίγουρα στη χειραγώγηση των μέσων ενημέρωσης από το εξωτερικό, για να μην αναφέρουμε την οργάνωση και τη χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αντανακλά επίσης τη δεξιά, νεοφασιστική στροφή που επηρεάζει πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο σε μια εποχή που η αριστερά ηττάται ή υποχωρεί σε αμυντική θέση.

Ωστόσο, ορισμένες πραγματικές ευκαιρίες υπέρ της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης βρίσκονται επίσης στην ατζέντα του Ιράν, όπως φαίνεται κυρίως στο κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022-23, το οποίο εξέφρασε συνολικά ένα πρόγραμμα χειραφέτησης που έχει περισσότερα κοινά με τις προσδοκίες της παγκόσμιας αριστεράς παρά με τον Παχλαβί και τους ομοϊδεάτες του. Αυτό φαίνεται επίσης στις θαρραλέες διαδηλώσεις που πραγματοποίησαν οι φοιτητές στα τέλη Φεβρουαρίου, οι οποίες περιλάμβαναν ένα σύνθημα εναντίον τόσο του καθεστώτος όσο και του Παχλαβί: «Όχι μοναρχία, όχι ανώτατη ηγεσία».

Αν το λαϊκό κίνημα έχει αποκτήσει δύναμη και βάθος την τελευταία δεκαετία, ακόμη και λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις βαθιές αντιφάσεις, το καθεστώς έχει επίσης εξελιχθεί. Πολλοί σημειώνουν ότι η γενιά του 2026 του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης (RPGC) και της πολιτοφυλακής Μπασίτζι είναι πολύ πιο βίαιη και σκληρή απέναντι στον πληθυσμό από τις προηγούμενες γενιές. Εξετάζοντας τους λόγους για τους οποίους φαίνεται να συμβαίνει αυτό, πρέπει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, οι δυνάμεις του ιρανικού καθεστώτος, όπως το RPGC, πολέμησαν για πολλά χρόνια στη Συρία. Εκεί, συμμετείχαν και άντλησαν διδάγματα από τη σφαγή περίπου 500.000 ανθρώπων από το καθεστώς Άσαντ, για να καταστείλει την εξέγερση του λαού το 2011, πράγμα που του επέτρεψε να παραμείνει στην εξουσία μέχρι το 2024.

Η ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ το 2024, εν μέσω λαϊκών εξεγέρσεων και κατάρρευσης λόγω εσωτερικής διαφθοράς και κακοδιαχείρισης, η ήττα της Χάμας από τις γενοκτονικές στρατιωτικές εκστρατείες του Ισραήλ στη Γάζα έως το 2025 και ο αποδεκατισμός της λιβανέζικης Χεζμπολλάχ από το Ισραήλ το 2024, έχουν αφήσει το Ιράν χωρίς συμμάχους και, ως εκ τούτου, πιο απομονωμένο στην περιοχή από ό,τι οποιαδήποτε άλλη στιγμή τον τελευταίο αιώνα. Αυτό πλήγωσε ιδιαίτερα το καθεστώς, δεδομένου ότι μόλις πριν από τρία χρόνια ασκούσε ένα βαθμό κυριαρχίας σε ολόκληρη την περιοχή που μερικές φορές αποκαλείται «Σιιτική ημισέληνος», από το Ιράκ μέχρι τη Συρία και το Λίβανο, και στη συνέχεια μέχρι την Υεμένη, μαζί με τους σουνίτες μουσουλμάνους συμμάχους του, τη Χαμάς και την Ισλαμική Τζιχάντ στην Παλαιστίνη. Εδώ και χιλιετίες η ιρανική δύναμη δεν είχε φτάσει στη Μεσόγειο σε τέτοιο βαθμό. Αν και το σημερινό ιρανικό καθεστώς δεν έχει ποτέ υπερβεί το επίπεδο μιας υπο-ιμπεριαλιστικής δύναμης, καθώς το οικονομικό και στρατιωτικό του βάρος παρέμεινε περιορισμένο, υπέφερε και αυτό από μια μορφή ιμπεριαλιστικής υπεροψίας. Αυτές οι αξιώσεις κατέρρευσαν βίαια μέχρι το τέλος του 2024.

Όλα αυτά σίγουρα έδωσαν στις ιρανικές μάζες την αίσθηση ότι το καθεστώς εισέρχονταν στην τελική του φάση. Μετά την εξέγερση του τρέχοντος έτους, ο ανταγωνισμός μεταξύ των μαζών και του καθεστώτος έχει φτάσει σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή. Πιθανότατα είναι πλέον αμετάκλητος. Αλλά παρόλο που πολλοί στους δρόμους μπορεί να πιστεύουν ότι η πτώση του καθεστώτος είναι πλέον στην ημερήσια διάταξη, αυτό δεν είναι καθόλου σίγουρο. Στην πραγματικότητα, το γεγονός ότι τμήματα του μηχανισμού ασφάλειας και του στρατού δεν προσχώρησαν στο πλευρό του λαού υποδηλώνει ότι το καθεστώς μπορεί να επιβιώσει με κάποια μορφή. Ούτε, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ μπορούν από μόνες τους να το ανατρέψουν. Επιπλέον, οι στόχοι των ΗΠΑ παραμένουν ασαφείς, ειδικά αν λάβουμε υπόψη τα γεγονότα στη Βενεζουέλα, όπου κατέληξαν σε συμβιβασμό με φράξιες του καθεστώτος Μαδούρο. Θέλουν πραγματικά να πετύχει μια μαζική εξέγερση στο Ιράν;

Όπως και να έχει, η εξέγερση του Ιανουαρίου και οι αεροπορικές επιθέσεις του Φεβρουαρίου-Μαρτίου σηματοδότησαν ότι το Ιράν και η περιοχή έχουν εισέλθει σε μια πραγματική καμπή.

Για να αντιμετωπίσει αυτό το ζήτημα, η παγκόσμια αριστερά πρέπει να αναγνωρίσει αυτές τις νέες εξελίξεις, οι οποίες περιλαμβάνουν: (1) ένα νέο επίπεδο λαϊκής αναταραχής στο Ιράν, το βαθύτερο που έχει σημειωθεί οπουδήποτε από την πανδημία του COVID, (2) ένα νέο είδος απερίσκεπτου, βίαιου και φασιστικού ιμπεριαλισμού, που υποθάλπεται από τρομακτικά νέα όπλα παρακολούθησης και δολοφονίας και είναι πρόθυμο να μιλά ανοιχτά για κατάκτηση, κυριαρχία και βίαιη εξόρυξη πόρων.

Και ενώ σίγουρα εστιάζουμε στο καινούργιο, πρέπει επίσης να βασιστούμε σε μακροχρόνιες αρχές που έχουν καθοδηγήσει την αριστερά, όπως η υποστήριξη της χειραφέτησης των γυναικών, των καταπιεσμένων εθνοτικών και σεξουαλικών μειονοτήτων και της εργατικής τάξης στο σύνολό της τον αντιιμπεριαλισμό και την υποστήριξη της εθνικής ανεξαρτησίας και κυριαρχίας. Τέλος, πρέπει να οραματιστούμε μια κοινωνία χωρίς δικτάτορες, βασιλιάδες, θεοκράτες και μονάρχες, όχι μόνο στο κράτος, αλλά και στις οικογένειες, τις κοινότητες και τους χώρους εργασίας μας, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί πλήρως μόνο με την κατάργηση του καπιταλισμού σε ανθρωπιστική βάση.

Στο πλαίσιο του σημερινού Ιράν, αυτό θα σήμαινε την πιο σθεναρή αντίθεση τόσο στις βίαιες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ όσο και στο αντιδραστικό, θεοκρατικό καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Kevin B. Anderson,  “Trump and Netanyahu’s Lurch into Iran: Imperial Hubris in the Wake of a People’s Uprising”, The International Marxist-Humanist Organization, 1 Μαρτίου 2026, https://imhojournal.org/articles/trump-and-netanyahus-lurch-into-iran-imperial-hubris-in-the-wake-of-a-peoples-uprising/. Αναδημοσίευση: New Politics, https://newpol.org/trump-and-netanyahus-lurch-into-iran-imperial-hubris-in-the-wake-of-a-peoples-uprising/. Links / International Journal of Socialist Renewal, 2 Μαρτίου 2026, https://links.org.au/trump-and-netanyahus-lurch-iran-imperial-hubris-wake-peoples-uprising.