Ragıp Ege

Αυτή η επισκόπηση του συστήματος Τιμάρ μας δείχνει πόσο καθοριστικός παράγοντας ήταν το οθωμανικό κράτος στην οργάνωση της οικονομικής ζωής. Η εξαιρετικά ασαφής έννοια του δεσποτισμού που αποδίδεται στον ασιατικό κράτος θα μπορούσε να είχε εξεταστεί σε βάθος αν ένα σύστημα όπως το σύστημα Τιμάρ ή το σύστημα Λόντζα είχε μελετηθεί προσεκτικά. Πράγματι, αυτή η ενεργή, ρυθμιστική παρουσία του κράτους στο οθωμανικό μοντέλο θα δικαιολογούσε αναμφίβολα την κατανόηση ενός συγκεκριμένου τρόπου παραγωγής, πολύ διαφορετικού από τους τρόπους παραγωγής που γνώρισε η ευρωπαϊκή ιστορία. Με αυτή την έννοια, πιστεύουμε ότι η επιθυμία να αποδοθεί στις ασιατικές κοινωνίες ένας συγκεκριμένος τρόπος παραγωγής μπορεί να δικαιολογηθεί. Το επίθετο «ασιατικός» δεν έχει φυσικά καμία σημασία, καθώς είναι παράλογο να θέλουμε να ορίσουμε ένα οικονομικό σύστημα με βάση την τοποθεσία του και μόνο από τις γεωγραφικές του συνθήκες. Αντίθετα, στην πραγματικότητα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έχουμε να κάνουμε με έναν τρόπο που δεν μπορεί να αναλυθεί με όρους δουλείας, φεουδαρχίας ή αστικής τάξης.

Alfonso Caso

Οι κοινοτικές γαίες μιας πόλης ονομάζονταν συλλογικά αλτεπετλάλλι «γαίες της πόλης», αλλά όπως αναφέρει ο Τορκεμάδα, οι πόλεις χωρίζονταν σε διαμερίσματα (parcialidades) ή campan, τα διαμερίσματα σε καλπούλλι ή συνοικίες (barrios) και οι συνοικίες σε γειτονιές ή τλασικάλλι. Κάθε συνοικία ήταν ιδιοκτήτρια των εδαφών καλπουλάλλι, τα οποία χρησίμευαν για την πληρωμή των φόρων στον άρχοντα και για τη διατροφή των κατοίκων της, των μασεουάλτιν. Έτσι, ο ιδιοκτήτης ήταν το καλπούλλι, το οποίο θα αντιστοιχούσε στην αρχαία φατρία [clan] με επικεφαλής τον καλπούλεκ ή τσινανκάλλεκ, που έχει ήδη αναφερθεί ότι μεταφράζεται από τον Ζορίτα ως «πρεσβύτερος συγγενής». Κάθε οικογένεια είχε το δικαίωμα χρήσης ενός αγροτεμαχίου και, όσο συνέχιζε να το καλλιεργεί, δεν μπορούσε να χάσει αυτό το δικαίωμα. Μόνο αν παρέμεναν δύο χρόνια χωρίς να το καλλιεργούν, το δικαίωμα αυτό επανέρχονταν στην κοινότητα και ο καλπούλεκ το εκχωρούσε σε κάποιον άλλο. Τα σπίτια και τα αγροτεμάχια που ήταν υπό το δικαίωμα χρήσης μεταβιβάζονταν στα παιδιά μέσω κληρονομιάς.

Heinz Dieterich

Προσπαθώντας να προσδιορίσουμε τον κοινωνικό χαρακτήρα του Ταουαντινσούγιου, αντιμετωπίζουμε ορισμένες δυσκολίες. Η ετερογένεια της αυτοκρατορίας των Ίνκα, που οφείλεται εν μέρει στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ως «επικαλυπτόμενης κοινωνίας» και στη σύντομη διάρκεια της ύπαρξής της, σε συνδυασμό με τις παραποιήσεις της προκολομβιανής ιστορίας τόσο στην ιστοριογραφία των Ίνκα όσο και στην ισπανική, καθιστούν δύσκολο τον ακριβή προσδιορισμό αυτού που ο Μαρξ αποκαλεί «εσωτερική φυσιολογία» αυτής της κοινωνικής δομής... Εν κατακλείδι, η πολιτική, οικονομική και κοινωνική οργάνωση του Ταουαντινσούγιου αντιστοιχεί στις βασικές δομές του –δηλαδή το άιγιου (κοινότητα), ο Ίνκα (κυρίαρχος και ανώτατος γαιοκτήμονας) και η μίτα– στα κριτήρια που ο Μαρξ ορίζει για τον ασιατικό τρόπο παραγωγής.

Zhao Lisheng

Το σύστημα «πηγάδι-αγροί» ή σύστημα εννέα τετραγώνων είναι πολύ σημαντικό στην κινεζική ιστορία και, στην πραγματικότητα, ένας σημαντικός τύπος γαιοκτησίας στην παγκόσμια ιστορία. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, ένα τετράγωνο γης υποδιαιρούνταν σε εννέα μικρότερα τετράγωνα, δημιουργώντας ένα μοτίβο που μοιάζει με τον κινεζικό χαρακτήρα τζινγκ [jing] (πηγάδι). Σε αυτό το άρθρο θα το εξετάσω σε σχέση με τη θεωρία του Μαρξ για τον ασιατικό τρόπο παραγωγής (ΑΤΠ)… Το σύστημα πηγάδι-αγροί δεν θα μπορούσε παρά να είναι η συγχώνευση της ατελούς κοινοτικής ιδιοκτησίας και της ατελούς βασιλικής και αριστοκρατικής ιδιοκτησίας. Εν ολίγοις, ήταν ένα σχετικά τυπικό αρχαίο σύστημα γαιοκτησίας «ασιατικού» τύπου.

Ke Changji

Ο ασιατικός τρόπος παραγωγής (ΑΤΠ) είναι η αποκρυστάλλωση της ασιατικής θεωρίας του Μαρξ και η επιτομή της επιτυχούς αναζήτησής του για την πορεία που ακολούθησε ο πρώιμος πολιτισμός. Ωστόσο, μετά από αρκετές δεκαετίες αντιπαραθέσεων, δεν υπάρχει ακόμη συναίνεση ως προς τη σημασία του όρου, αν και η αποσαφήνισή του θα μπορούσε να οδηγήσει στη λύση πολλών συγκεκριμένων προβλημάτων που αφορούν την Ασία και την Κίνα κατά την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα… Ο ΑΤΠ αντανακλά γενικά τα ειδικά χαρακτηριστικά της ασιατικής κοινωνίας και ρίχνει φως σε ορισμένα άλυτα προβλήματα που αφορούν την αρχαία και μεσαιωνική Ασία... Το σύστημα της μοναρχικής κρατικής ιδιοκτησίας γης στην Κίνα και η υπολειμματική επιρροή του σε διάφορες μορφές κοινοτικής ιδιοκτησίας αποδεικνύουν πλήρως αυτό το χαρακτηριστικό του ΑΤΠ.

Charles Parain

Για την αποσαφήνιση πολλών προβλημάτων που θέτει η έννοια του ασιατικού τρόπου παραγωγής, η περιοχή της Μεσογείου έχει αναμφίβολα καθοριστική σημασία. Κατά τη διάρκεια του πολύ μεγάλου χρονικού διαστήματος που μεσολάβησε μεταξύ των απαρχών της ιστορίας, δηλαδή της εμφάνισης του κράτους, και της γέννησης του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, η Αίγυπτος και η Κίνα ανέπτυξαν μια πολύ διαφορετική κοινωνική και πολιτιστική πραγματικότητα. Το αρχαίο αιγυπτιακό κράτος ξεκίνησε γύρω στο 2800 π.Χ. με μια ήδη σταθερή κρατική δομή. Ο δουλοκτητικός τρόπος παραγωγής δεν καθιερώθηκε πλήρως στην Ελλάδα παρά μόνο τον 7ο-6ο αιώνα π.Χ. και στη Ρώμη τον 4ο-3ο αιώνα π.Χ., δηλαδή το νωρίτερο μετά από ένα διάστημα λίγο μεγαλύτερο των δύο χιλιετιών. Ωστόσο, μεταξύ της πρώτης άνθησης του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής και της εποχής μας, δεν μεσολαβούν παρά δύομισι χιλιετίες, κατά τη διάρκεια των οποίων διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλον διάφοροι τρόποι παραγωγής: δουλοκτητικός, φεουδαρχικός, καπιταλιστικός και, ήδη σε ευρείς τομείς, σοσιαλιστικός.

Andrea Zingarelli

Το κεφάλαιο αυτό θα εξετάσει την εγκυρότητα των αναλύσεων του Μαρξ και του Ένγκελς σχετικά με τον ασιατικό τρόπο παραγωγής –με τις αντιφάσεις τους και τις τροποποιήσεις που υπέστησαν με την πάροδο του χρόνου– σε σχέση με την ιστορική διαδικασία ενός αρχαίου κράτους. Θα εξετάσει επίσης εν μέρει τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι αναλύσεις έγιναν αργότερα αποδεκτές και μετασχηματίστηκαν από την πιο σχετική μαρξιστική ιστοριογραφία. Πιο συγκεκριμένα, στόχος μας είναι να αναλύσουμε τον ασιατικό τρόπο παραγωγής από τη συγκεκριμένη οπτική γωνία των κυρίαρχων σχέσεων παραγωγής στη φαραωνική Αίγυπτο. Ο στόχος της έρευνάς μας δεν υπονοεί απλώς την προσφυγή στα «γεγονότα» της αιγυπτιακής ιστορίας..., αλλά την προσφυγή σε μια αφαίρεση της ιστορικής διαδικασίας, η οποία δεν είναι το ίδιο με την αφαίρεση μιας ιδανικής επεξεργασίας χωρίς ιστορική σημασία. Θα επικεντρωθούμε, λοιπόν, σε μια συγκεκριμένη κοινωνική διαμόρφωση και στις οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές σχέσεις που εμφανίζονται ιστορικά σε συνάρτηση με τον κυρίαρχο ασιατικό τρόπο παραγωγής, καθώς και με άλλες σχέσεις που είναι χαρακτηριστικές άλλων τρόπων παραγωγής.

Από τα τέλη Μαΐου, κάθε μέρα στα Τίρανα, Αλβανοί και Αλβανίδες διαδηλώνουν ενάντια σε ένα πολυτελές θέρετρο που σχεδιάζουν η κόρη του Τραμπ, Ιβάνκα, και ο γαμπρός του, Τζάρετ Κούσνερ, σε συνεργασία με έναν Αλβανό επενδυτή.Αρχικά οι διαδηλωτές ήταν μερικές εκατοντάδες, αλλά πλέον έχει εξελιχθεί σε μαζικό κίνημα: Πλέον στους δρόμους βγαίνουν ενίοτε και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι -σε μια χώρα με μόλις 2,5 εκατομμύρια κατοίκους. Αυτό που ξεκίνησε ως περιβαλλοντική διαμαρτυρία έχει εξελιχθεί σε αμφισβήτηση του ίδιου του συστήματος.

Γιάννης Μηλιός

Ο Ασιατικός Τρόπος Παραγωγής (ΑΤΠ) αναφέρεται στα δομικά στοιχεία μιας ιδιαίτερης κατηγορίας προκαπιταλιστικών κοινωνιών: α) Απουσία ιδιωτικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, β) συλλογική οργάνωση (οικονομική, πολιτική και ιδεολογική) της άρχουσας τάξης σε ένα δεσποτικό κράτος, γ) συλλογική οργάνωση της κυριαρχούμενης τάξης των εργαζομένων σε τοπικές κοινότητες.

Μορίς Γκοντελιέ

Τον όρο Ασιατικό Τρόπο Παραγωγής επεξεργάζεται ο Μαρξ με αφετηρία σκέψεις πάνω στα βρετανικά ντοκουμέντα που περίγραφαν τις αγροτικές κοινότητες και τα Κράτη της Ινδικής κοινωνίας του 19ου αιώνα. Στην πληροφορία αυτή προστέθηκαν και διαβάσματα των διηγήσεων των ταξιδιωτών στη Μέση Ανατολή και την Κεντρική Ασία. Ένα πράγμα εντυπωσιάζει το Μαρξ και τον Ένγκελς: η απουσία ατομικής ιδιοκτησίας του εδάφους. Στο χειρόγραφο Formen, ο Μαρξ περιγράφει εφτά διαφορετικές μορφές κατοχής του εδάφους, της κυρίαρχης δηλαδή παραγωγικής σχέσης στις προβιομηχανικές κοινωνίες. Οι μορφές αυτές διαδέχονται η μια την άλλη μέχρι τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής όπου ο διαχωρισμός εργαζόμενου και αντικειμενικών όρων παραγωγής γίνεται ριζικός. Το κείμενο του Μαρξ παρουσιάζεται λοιπόν σαν σκιαγράφηση της εξέλιξης της έγγειας ιδιοκτησίας στους κόλπους της ανθρωπότητας και προπάντων της Ευρώπης και είναι ένα ξεχωρισμένο απόσπασμα απ’ την ανάλυση των μορφών πρωταρχικής συσσώρευσης. Στην εξέλιξη αυτή βλέπουμε τα στάδια: πρωτόγονη κοινότητα, ασιατικό τρόπο παραγωγής, αρχαίο τρόπο παραγωγής, δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής, γερμανικό τρόπο παραγωγής, φεουδαρχικό τρόπο παραγωγής, καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Θα περιοριστούμε σε λίγα λόγια πάνω στους ξέχωρους απ’ τον ασιατικό τρόπους παραγωγής που θα τους παρουσιάσουμε με βάση σχήματα παρμένα απ’ τον Ούγγρο σινολόγο Φ. Τοκέι.