Σάββατο, 13 Αυγούστου 2022 13:52

Γιατί απέτυχε η Αραβική Άνοιξη

 

 

 

[Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε τον Νοέμβρη του 2020]

 

Anand Gopal

 

 

Γιατί απέτυχε η Αραβική Άνοιξη

 

 

 

Jacobin: Όσο εμπνευσμένες και αν ήταν οι εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης στις αρχές της δεκαετίας του 2010, απέτυχαν να εκδημοκρατίσουν τη Μέση Ανατολή. Η πρωταρχική αιτία δεν είχε να κάνει με τα πολιτιστικά ή θρησκευτικά χαρακτηριστικά της περιοχής αλλά κυρίως με τη βαθιά αποδυνάμωση της δύναμης της εργατικής τάξης της Μέσης Ανατολής στο πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού.

Έχει περάσει σχεδόν μια δεκαετία από την έναρξη της Αραβικής Άνοιξης και εξακολουθεί να υπάρχει έλλειψη ικανοποιητικών εξηγήσεων για τη συνολική αποτυχία των εξεγέρσεων να επιτύχουν διαρκή δημοκρατική πρόοδο ή μια καλύτερη ποιότητα ζωής για τους ανθρώπους της περιοχής. Στο άρθρο του «The Arab Thermidor» που δημοσιεύθηκε στο Catalyst, ο Anand Gopal επιχειρεί να συμπληρώσει ορισμένα από τα κενά.

Γιατί οι εξεγέρσεις στρατιωτικοποιήθηκαν τόσο γρήγορα; Γιατί δεν βασίστηκαν σε απεργίες και άλλες μορφές συλλογικής δύναμης της εργατικής τάξης; Γιατί τα φιλελεύθερα στοιχεία τους απαξιώθηκαν και απορρίφθηκαν υπέρ των φονταμενταλιστικών στοιχείων τους, και πώς ομάδες όπως το ISIS εκμεταλλεύτηκαν τις διαιρέσεις μεταξύ των γραμμών τους;

Σε αυτή τη συζήτηση, η οποία αρχικά εμφανίστηκε στο podcast του Jacobin The Vast Majority, ο Gopal απαντά σε αυτά τα ερωτήματα στους Meagan Day και Micah Uetricht. Ο Gopal υιοθετεί μια υλιστική προσέγγιση της εξέλιξης της Αραβικής Άνοιξης, εστιάζοντας στην αλλαγή της ταξικής δυναμικής στην κοινωνία της Μέσης Ανατολής και τονίζοντας ότι «δεν υπάρχει υποκατάστατο της ανεξάρτητης δύναμης της εργατικής τάξης».

 

 

Meagan Day: Γράφετε στο άρθρο σας ότι υπάρχουν δύο διαδεδομένες εξηγήσεις για το γιατί η Αραβική Άνοιξη τελικά απέτυχε. Υπάρχει η φιλελεύθερη εξήγηση ότι αυτές οι εξεγέρσεις χρειάζονταν περισσότερη ξένη παρέμβαση, περισσότερη ξένη υποστήριξη. Και μετά υπάρχει μια εξήγηση που ακούγεται μερικές φορές στην Αριστερά ότι αυτές οι εξεγέρσεις ήταν πολύ ισλαμιστικές από την αρχή, ότι δεν ήταν αρκετά κοσμικές για να είναι πλήρως επαναστατικές. Γιατί θεωρείτε αυτές τις εξηγήσεις ανεπαρκείς;

Anand Gopal: Νομίζω ότι και τα δύο αυτά δεν είναι πραγματικές εξηγήσεις, επειδή επιβάλλουν να σκεφτούμε τις υποκείμενες αιτίες και των δύο. Έτσι, για παράδειγμα, αν πάρουμε τη φιλελεύθερη εξήγηση, η οποία είναι ότι αν η διεθνής κοινότητα ή οι ξένες δυνάμεις είχαν απλώς παρέμβει, τότε η ιστορία θα ήταν πολύ διαφορετική, μπορεί να μην ισχύει. Αλλά όπως και να ’χει, μας αναγκάζει να θέσουμε το ερώτημα: «Γιατί οι επαναστάσεις εξελίχθηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε να χρειάζονται ξένη παρέμβαση;».

Αν κοιτάξετε την ιστορία των επαναστάσεων, δεν συμβαίνει συχνά να εξαρτάται τελικά η επιτυχία μιας επανάστασης αποκλειστικά από το αν οι ξένες δυνάμεις μπορούσαν να την στηρίξουν. Έτσι, αυτή η εξήγηση απαιτεί να εντοπίσουμε τις αδυναμίες της επανάστασης που στη συνέχεια απαιτούσαν παρέμβαση.

Και στη συνέχεια, υπάρχουν ορισμένα τμήματα της Αριστεράς που υποστηρίζουν ότι στην πραγματικότητα αυτές οι επαναστάσεις δεν ήταν ποτέ πραγματικά κοσμικές, ήταν όλες φονταμενταλιστικές. Αυτό δεν ισχύει. Ήταν πολύ πιο περίπλοκο από αυτό, για το οποίο ελπίζω ότι θα έχω την ευκαιρία να μιλήσω λίγο.

Αλλά πέρα από αυτό, γεννάται επίσης το ερώτημα: «Αν αυτές ήταν φονταμενταλιστικές επαναστάσεις, γιατί όταν οι άνθρωποι αποφάσισαν να εξεγερθούν σε αυτή την περιοχή της Μέσης Ανατολής, τόσο η γλώσσα όσο και οι μορφές της αντίστασης πήραν το προσωπείο του πολιτικού Ισλάμ ή του φονταμενταλισμού;»

Δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο θα έπρεπε να συμβαίνει αυτό. Αν κοιτάξετε πίσω στη δεκαετία του ’50 και του ’60, υπήρχαν διάφορες αριστερές κοσμικές ιδεολογίες που κυριαρχούσαν στην περιοχή, είτε ήταν ο αραβικός εθνικισμός είτε ο κομμουνισμός. Παραμένει το ερώτημα γιατί αυτές οι ιδεολογίες δεν ήταν κυρίαρχες στην εξέγερση. Έτσι, νομίζω ότι πρέπει να κοιτάξουμε πολύ βαθύτερα από οποιαδήποτε από αυτές τις δύο προσεγγίσεις.

Micah Uetricht: Ας κάνουμε μια παύση σε αυτό το σημείο για λίγο. Πρόκειται για μια πολύ βασική παρατήρηση σχετικά με την ιστορία της περιοχής, η οποία συχνά παραγνωρίζεται στις επικρατούσες συζητήσεις. Η παραδοχή, τουλάχιστον σιωπηρά, είναι ότι η περιοχή αυτή κυριαρχείται πάντα από τον ισλαμικό φονταμενταλισμό. Όπως μόλις αναφέρατε, υπάρχει μια πολύ περίπλοκη ιστορία κοσμικής πολιτικής και αριστερών κινημάτων που κατά καιρούς έχουν έρθει στην εξουσία. Το καθήκον είναι να εξηγήσουμε πώς φτάσαμε από αυτό το σημείο στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική που βλέπουμε σήμερα.

Anand Gopal: Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός είναι λίγο πολύ ένα νέο φαινόμενο που χρονολογείται από τη δεκαετία του 1970 στην περιοχή. Αν κοιτάξετε την περιοχή σήμερα, είναι δύσκολο να φανταστείτε ότι υπήρχε ποτέ κάτι διαφορετικό από αυτό. Και εν μέρει αυτό οφείλεται στην επιτυχία της δυτικής προπαγάνδας και στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ πλαισίωσαν τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, ο οποίος νομίζω ότι διαμόρφωσε ακούσια ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο η Αριστερά βλέπει αυτές τις περιοχές. Αλλά αν πάτε πίσω πριν από τη δεκαετία του ’70, τα πράγματα έμοιαζαν πολύ διαφορετικά.

Σε όλες σχεδόν τις χώρες του αραβικού κόσμου, οι κυρίαρχες δυνάμεις της αντιπολίτευσης απέναντι στο status quo ήταν είτε οι Άραβες εθνικιστές είτε οι κομμουνιστές. Οι Άραβες εθνικιστές ήταν άνθρωποι που πίστευαν ότι όλοι οι Άραβες στις διάφορες χώρες ενώνονταν μέσω της γλώσσας και του πολιτισμού τους. Ήταν μια κοσμική ιδεολογία. Ήταν μια ιδεολογία που ήταν αντιαποικιακή και είχε ενσωματώσει την αναδιανομή του πλούτου και την αίσθηση της κοινωνικής ισότητας. Αυτή ήταν η πιο σημαντική πολιτική ιδεολογία στη Μέση Ανατολή τη δεκαετία του ’50 και του ’60.

Η δεύτερη πιο σημαντική ήταν ο κομμουνισμός, ιδιαίτερα του τύπου που επηρεάστηκε από τη Σοβιετική Ένωση. Μέχρι σήμερα, το Ιρακινό Κομμουνιστικό Κόμμα ήταν ίσως η πιο επιτυχημένη πολιτική οργάνωση στην ιστορία της χώρας από την άποψη ότι μπόρεσε να γεφυρώσει τα θρησκευτικά χάσματα. Είχε εκατομμύρια μέλη. Το Σουδάν είναι μια άλλη χώρα που είχε ένα τεράστιο κομμουνιστικό κόμμα, όπως και η Αίγυπτος και άλλες. Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ιστορίας έχει ξεχαστεί.

Meagan Day: Στο άρθρο σας, προσπαθείτε να προτείνετε μια εναλλακτική εξήγηση σε σχέση με τις δύο εξηγήσεις που μόλις συζητήσαμε, μια εξήγηση που έχει τις ρίζες της στην αλλαγή της ταξικής δυναμικής στην περιοχή. Εντοπίζετε την πιο σημαντική αλλαγή γύρω στο 1990 με την έναρξη της νεοφιλελευθεροποίησης της περιοχής, η οποία επιταχύνθηκε μαζικά τη δεκαετία του 2000.

Θα μιλήσουμε για αυτή τη διαδικασία σύντομα, αλλά πρώτα ας μιλήσουμε για το πώς ήταν τα πράγματα πριν από τη νεοφιλελευθεροποίηση, γιατί νομίζω ότι είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πώς ήταν το προηγούμενο κοινωνικό συμβόλαιο για να καταλάβουμε ακριβώς πώς διαλύθηκε και πώς αυτή η διάλυση άνοιξε το δρόμο για την Αραβική Άνοιξη.

Πριν από το 1990 οι μάζες του αραβικού κόσμου είχαν ουσιαστικά παραιτηθεί από τα δημοκρατικά και συλλογικά διαπραγματευτικά τους δικαιώματα με αντάλλαγμα ευρέως αναδιανεμητικές πολιτικές και προστασία από την αγορά. Τονίζετε επίσης ότι αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο ήταν κάτι περισσότερο από ένα απλό quid pro quo, με τον τρόπο που το έχω διατυπώσει εδώ. Σε τι ακριβώς κατέληγε λοιπόν το κοινωνικό συμβόλαιο στον αραβικό κόσμο πριν από τη δεκαετία του 1990;

Anand Gopal: Ίσως θα έπρεπε να πάω ένα βήμα πιο πίσω, για να περιγράψω γρήγορα πώς δημιουργήθηκε το κοινωνικό συμβόλαιο. Είχαμε όλες αυτές τις χώρες στη Μέση Ανατολή που προέκυψαν από την αποικιοκρατική κατοχή, και όλες πέρασαν μια περίοδο ανεξαρτησίας, κυρίως τη δεκαετία του ’40 και του ’50. Σε εκείνη την περίοδο, διοικούνταν ως επί το πλείστον από αυτό που αποκαλούμε φιλελεύθερους, από δυνάμεις που πίστευαν στις εκλογές και πίστευαν στις ελεύθερες αγορές και τα ατομικά δικαιώματα.

Τώρα, αυτό που συνέβη στη μία χώρα μετά την άλλη είναι ότι ενώ το ζήτημα της ύπαρξης δημοκρατικών εκλογικών δικαιωμάτων είναι πραγματικά σημαντικό, αυτό που οι φιλελεύθεροι είτε αγνόησαν είτε προσπάθησαν να καταπνίξουν ήταν κάθε είδους οικονομική ισότητα. Έτσι, στη Συρία, για παράδειγμα, είχαμε πολιτικά κόμματα που υπερασπίζονταν τις εκλογές, την ίδια στιγμή που προσπαθούσαν να διατηρήσουν σε ισχύ ένα πραγματικά βαθιά άνισο σύστημα γαιοκτησίας που ισοδυναμούσε με οιονεί δουλεία. Στη Συρία, το 5 ή 10 τοις εκατό του πληθυσμού κατείχε όλο τον πλούτο και όλη τη γη.

Έτσι, είχαμε εκατομμύρια Σύριους, Αιγύπτιους και Ιρακινούς να ενηλικιώνονται σε μια εποχή που οι φιλελεύθεροι δεν ήταν σε θέση να λύσουν ουσιαστικά το πρόβλημα της ακραίας ανισότητας, με οικονομική αναδιανομή. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα κομμουνιστικά κόμματα και οι Άραβες εθνικιστές αναδείχθηκαν τόσο πολύ σε αυτή την περίοδο. Αντιμετώπισαν άμεσα αυτά τα ζητήματα, και με τον τρόπο αυτό ήρθαν στην εξουσία στη μία χώρα μετά την άλλη. Είχαμε αραβικά εθνικιστικά καθεστώτα που ήρθαν στην εξουσία και διέλυσαν τους παλιούς φεουδάρχες γαιοκτήμονες και αναδιένειμαν τη γη και τον πλούτο.

Αυτό που προκύπτει είναι αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο στο πλαίσιο του οποίου, όπως περιγράψατε, οι μάζες των ανθρώπων ήταν σε θέση να αποκτήσουν κάποια προστασία από την αγορά. Καλύφθηκαν οι βασικές τους ανάγκες όσον αφορά την υγειονομική περίθαλψη, τη στέγαση και την εγγυημένη απασχόληση σε πολλές περιπτώσεις. Στην Αίγυπτο, αν πήγαινες στο κολέγιο ή στο πανεπιστήμιο και αποφοιτούσες, σου εγγυούνταν μια θέση εργασίας στον κρατικό μηχανισμό. Και το κολλέγιο έγινε δωρεάν. Έτσι, τώρα υπήρχαν εκατομμύρια άνθρωποι που μετακόμιζαν από την ύπαιθρο σε πόλεις όπως το Κάιρο και η Αλεξάνδρεια, και πήγαιναν στο κολέγιο και είχαν εγγυημένη δουλειά, δημιουργώντας ένα είδος μεσαίας τάξης.

Ταυτόχρονα, όμως, δεν υπήρχαν καθόλου δημοκρατικά δικαιώματα σε καμία από αυτές τις χώρες. Η Αίγυπτος ήταν μια δικτατορία. Η Συρία ήταν δικτατορία. Δεν υπήρχαν επίσης δικαιώματα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Ο [Γκαμάλ Αμπντέλ] Νάσερ, ο οποίος ήταν ο δικτάτορας της Αιγύπτου, ήταν αυτός που εφάρμοσε αυτό το σχέδιο για την παροχή εγγυημένης εκπαίδευσης σε εκατομμύρια Αιγύπτιους - αλλά ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε όταν ήρθε στην εξουσία ήταν να κρεμάσει απεργούς εργάτες από έναν στύλο στο Κάιρο.

Ήταν το σύμβολο μιας έννοιας που συνοψίζεται σε μια φράση που λέει κάπως έτσι: "Οι εργάτες δεν απαιτούν τίποτα, αλλά εγώ δίνω". Ήθελε να καταστρέψει τη δυνατότητα των ανθρώπων να απαιτούν ανεξάρτητα από οποιονδήποτε εξωτερικό έλεγχο στη ζωή τους, είτε οικονομικό είτε πολιτικό, και σε αντάλλαγμα γι’ αυτό προστατεύονταν από την αγορά.

Αναφερθήκατε στις επιπλοκές του. Είναι επίσης γεγονός ότι οι άνθρωποι μαθαίνουν πώς να ζουν μέσα σε αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο. Και εξακολουθούσαν να υπάρχουν μορφές ανοδικής κινητικότητας. Για παράδειγμα, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει με έναν φίλο στην κυβέρνηση, ο οποίος θα μπορούσε να τον βοηθήσει να βρει δουλειά. Αν είχε τις κατάλληλες διασυνδέσεις με τις αρχές, θα μπορούσε να αποκτήσει ένα σχολείο στο χωριό του. Αυτό είναι στην πραγματικότητα το κοινωνικό συμβόλαιο: είναι η πλήρης καταστροφή κάθε συλλογικού ελέγχου στη ζωή των ανθρώπων, αλλά ατομικά ήταν σε θέση να κάνουν διασυνδέσεις και να βελτιώσουν τη θέση τους ή τη θέση των κοινοτήτων τους.

Meagan Day: Υποστηρίζετε ότι η έννοια του «κορπορατισμού» είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση της μεταβαλλόμενης ταξικής δομής των αραβικών χωρών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα, οι προοδευτικοί χρησιμοποιούν μερικές φορές τον όρο κορπορατισμός όταν εννοούν τον καπιταλισμό. Μπορείτε λοιπόν να μας δώσετε έναν ακριβή ορισμό του κορπορατισμού με την έννοια που εσείς τον χρησιμοποιείτε;

Anand Gopal: Όταν ο κόσμος χρησιμοποιεί τον όρο κορπορατισμός, μερικές φορές εννοεί την κυριαρχία των εταιρειών ή άλλα τέτοια πράγματα. Ο κορπορατισμός ιστορικά σήμαινε στην πραγματικότητα κάτι πολύ διαφορετικό. Προέκυψε στα τέλη του δέκατου ένατου και στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Ιταλία, όταν υπήρχαν ιερείς και άλλοι που έψαχναν έναν τρόπο να καταπολεμήσουν τις σοβαρές ανισότητες που μάστιζαν την Ιταλία εκείνη την εποχή, ενώ δεν υποστήριζαν τα εργατικά κινήματα για τους στόχους της ριζικής αναδιανομής του πλούτου και την εργατική εξουσία.

Ο κορπορατισμός ήταν σχεδόν σαν ένας «τρίτος δρόμος» μεταξύ της εργατικής εξουσίας και του status quo. Ουσιαστικά η ιδέα είναι ότι μπορούμε να σκεφτούμε την κοινωνία σαν ένα σώμα κατά μία έννοια, σαν ένα ανθρώπινο σώμα. Από εκεί προέρχεται και η λέξη corpus που σημαίνει σώμα. Σκεφτόμαστε την κοινωνία ως ένα σώμα, και όλα τα διαφορετικά μέρη της κοινωνίας, όπως τα χέρια, τα πόδια και το κεφάλι, λειτουργούν συντονισμένα για να εξασφαλίσουν τη λειτουργία της.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε μέρος του σώματος πρέπει να εγκαταλείψει κάτι και σε αντάλλαγμα θα κερδίσει κάτι μέσω διαπραγματεύσεων. Έτσι, για παράδειγμα, αντί να έχουμε ταξική πάλη ως τρόπο αναδιανομής του πλούτου, οι κορπορατιστές είπαν ότι οι διευθύνοντες σύμβουλοι, οι εργάτες, οι δάσκαλοι, οι νοικοκυρές, κάθε τμήμα της κοινωνίας μπορεί να διαπραγματευτεί.

Στην εξιδανικευμένη εκδοχή, όλοι καταλήγουν σε μια συμφωνία και όλοι είναι καλύτερα. Στην πραγματικότητα, βέβαια, επειδή υπάρχουν συμφέροντα στην κοινωνία που είναι ασυμβίβαστα αντίθετα μεταξύ τους, δεν πρόκειται ποτέ να είναι τόσο απλό όσο το να μπορείς να τους κάνεις όλους να συμφωνήσουν. Έτσι, συχνά το κράτος παρεμβαίνει και γίνεται η διαμεσολαβητική δύναμη μεταξύ αυτών των διαφόρων διαφορετικών συνιστωσών της κοινωνίας.

Αυτό που συνέβη ιστορικά είναι ότι παρόλο που ο κορπορατισμός προοριζόταν να είναι ένας συμβιβασμός που απέφευγε τις ταξικές συγκρούσεις και αντιμετώπιζε όλους ισότιμα, στην πράξη το κράτος έγινε ουσιαστικά ο τελικός διαιτητής όλων αυτών των διαφορών. Ο κορπορατισμός έγινε μια από τις κύριες μορφές διακυβέρνησης υπό τον Μουσολίνι, υπό τους Ναζί, αλλά και υπό τα διάφορα αραβικά εθνικιστικά καθεστώτα που προέκυψαν τη δεκαετία του ’50 και του ’60. Όλα ήταν αντιαποικιακά και όλα ήθελαν οι αραβικές χώρες να φτάσουν τη Δύση, αλλά δεν ήθελαν την ταξική πάλη, οπότε ο τρόπος με τον οποίο εξισορρόπησαν αυτή την αντίφαση ήταν μέσω αυτής της κορπορατιστικής τάξης.

Στο άρθρο μου περιέγραψα τον αραβικό όρο ουάστα. Και αυτό που σημαίνει ουάστα είναι ουσιαστικά να έχεις τους σωστούς δεσμούς ή τις σωστές διασυνδέσεις με ανθρώπους. Έχουμε ουάστα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως το αν είσαι πλούσιος και γνωρίζεις έναν σύμβουλο υποδοχής ή οτιδήποτε άλλο, μπορείς να βάλεις το παιδί σου στο σωστό σχολείο. Είναι το ίδιο πράγμα, μόνο που ο τρόπος που λειτουργούσε στον αραβικό κόσμο ήταν ότι ο μόνος τρόπος για να πετύχεις κάτι ήταν μέσω αυτών των προσωπικών διασυνδέσεων.

Ας πούμε ότι ζούσατε σε ένα χωριό και θέλατε ένα σχολείο στο χωριό σας. Θα πήγαινες στον γείτονά σου που έτυχε να έχει μια αδελφή που εργαζόταν στη διεύθυνση εκπαίδευσης της επαρχίας. Θα έπειθες τον γείτονά σου, και αυτός θα έπειθε την αδελφή του, και μετά από έναν αλυσιδωτό κύκλο επιρροής ίσως να αποκτούσες ένα σχολείο. Έτσι, το ουάστα ήταν ο τρόπος με τον οποίο διανέμονταν οι πόροι σε μια κορπορατιστική κοινωνία μέχρι τη δεκαετία του 1990.

Micah Uetricht: Έχετε μια εύστοχη φράση για τέτοιου είδους καθεστώτα: «Θάλαμοι βασανιστηρίων και βούτυρο», δηλαδή πρόκειται για πολιτικά αυταρχικά καθεστώτα, αλλά με σχετικά αξιοπρεπή οικονομική αναδιανομή.

Αλλά όπως μόλις αναφέρατε πριν από ένα λεπτό, ένα από τα βασικά προβλήματα εδώ είναι ότι για να αποκτήσεις και να διατηρήσεις ωραία πράγματα, χρειάζεσαι ανεξάρτητη οργανωτική ικανότητα της εργατικής τάξης. Η εργατική τάξη χρειάζεται να έχει σημεία άσκησης πίεσης και πρέπει να είναι σε θέση να οργανώνεται, αλλά σε αυτή τη διευθέτηση, αυτή η ικανότητα αφαιρείται. Αντ’ αυτού, το κράτος λέει: «Μην ανησυχείτε, θα το φροντίσουμε εμείς για εσάς».

Anand Gopal: Αυτός είναι ένας σωστός τρόπος να το θέσουμε, δηλαδή ότι το πραγματικό αντάλλαγμα στον κορπορατισμό είναι ότι για να πάρεις ωραία πράγματα πρέπει να εγκαταλείψεις την ανεξάρτητη δύναμη της εργατικής τάξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να πάρεις ωραία πράγματα, αλλά πρέπει να παραδώσεις τη συλλογική δύναμη.

Ο λόγος για τον οποίο επικεντρώνομαι στη δομή αυτών των κορπορατιστικών καθεστώτων είναι πραγματικά για να ασκήσω κριτική στη φιλελεύθερη αντίληψη για τον αραβικό κόσμο και την Αραβική Άνοιξη, σύμφωνα με την οποία οι άνθρωποι κουράστηκαν από τις δικτατορίες και στη συνέχεια ξεσηκώθηκαν το 2011. Αυτό δεν εξηγεί γιατί χρειάστηκε να φτάσουν μέχρι το 2011 για να εξεγερθούν, γιατί οι δικτατορίες συνέχιζαν να δουλεύουν άνετα για σαράντα χρόνια. Πρέπει να καταλάβουμε γιατί αυτά τα καθεστώτα μπόρεσαν να προλάβουν μια μαζική αντιπολίτευση εναντίον τους. Εδώ είναι που μπαίνουν οι θάλαμοι βασανιστηρίων και το βούτυρο.

Οι άνθρωποι βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια τρομερή επιλογή τη δεκαετία του ’50 και του ’60. Χωρίς ισχυρούς ανεξάρτητους θεσμούς ταξικής εξουσίας και με έλλειψη εναλλακτικών λύσεων, μπορούσαν να επιλέξουν είτε να ζήσουν κάτω από την κατάφωρη ανισότητα του φιλελευθερισμού είτε να δεχτούν κάτι με αντάλλαγμα τη διάλυση κάθε συλλογικής δύναμης που διέθεταν. Και το τελευταίο είναι αυτό που έκαναν.

Meagan Day: Είναι πραγματικά σημαντικό να τα κατανοήσουμε όλα αυτά για να καταλάβουμε πώς η νεοφιλελευθεροποίηση επηρέασε πραγματικά την περιοχή, και ειδικότερα πώς επηρέασε την ταξική δυναμική της περιοχής. Αναφέρετε ότι ο νεοφιλελευθερισμός διέλυσε το συγκεκριμένο κοινωνικό συμβόλαιο, αλλά άφησε ορισμένα χαρακτηριστικά στη θέση τους, τα οποία στη συνέχεια προκάλεσαν την ανάπτυξη άλλων χαρακτηριστικών με συγκεκριμένο τρόπο.

Γράφετε, για παράδειγμα, ότι ο νεοφιλελευθερισμός δημιούργησε μια νέα αστική τάξη. Θα ήθελα να μάθω με τι έμοιαζε αυτή. Και από την άλλη πλευρά, ποιες αλλαγές έλαβαν χώρα μέσα στην εργατική τάξη μόλις ο νεοφιλελευθερισμός άρχισε να επεκτείνεται στην περιοχή;

Anand Gopal: Η νεοφιλελεύθερη στροφή ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 και στη συνέχεια επιταχύνθηκε μετά το 2000. Ξετύλιξε το κοινωνικό συμβόλαιο διαλύοντας τα διάφορα μέρη του κορπορατιστικού σώματος και αποψιλώνοντας τις κοινωνικές υπηρεσίες. Έτσι, ενώ πριν οι άνθρωποι ήταν προστατευμένοι από τις διακυμάνσεις της ελεύθερης αγοράς, τώρα ήταν εκτεθειμένοι σε αυτές με τρόπο που δεν είχε ξαναγίνει ποτέ πριν. Ένιωθαν τις διακυμάνσεις στις τιμές των βασικών καταναλωτικών αγαθών και πράγματα όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση ιδιωτικοποιήθηκαν de facto κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Ταυτόχρονα, δεν υπήρξε αύξηση των βιομηχανιών που θα μπορούσαν να απορροφήσουν όλους αυτούς τους ανθρώπους για να γίνουν παραδοσιακοί εργάτες. Αντίθετα, είχαμε την ανάπτυξη του τομέα των υπηρεσιών, την ανάπτυξη της άτυπης οικονομίας και πολλούς ανθρώπους να εγκαταλείπουν τη χώρα, για παράδειγμα να φεύγουν από τη Συρία και την Αίγυπτο και να γίνονται μετανάστες εργάτες και μεροκαματιάρηδες στον Κόλπο ή στο Λίβανο.

Με άλλα λόγια, η εργατική τάξη των αραβικών χωρών κατακερματίστηκε και ατομικοποιήθηκε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Δεν εργάζονταν πλέον σε συλλογικούς χώρους, όπου μπορούσαν να ασκήσουν δύναμη, ας πούμε, σταματώντας την εργασία τους. Αντ’ αυτού πήγαιναν από ζώνη συγκέντρωσης [muster zone] σε ζώνη συγκέντρωσης, από χώρα σε χώρα, με μεγάλες περιόδους ανεργίας, περιμένοντας να δουν αν θα μπορούσαν να βρουν κάποια ευκαιρία να εργαστούν.

Όταν λοιπόν λέω ότι ο νεοφιλελευθερισμός αναδιαρθρώνει την εργατική τάξη, αυτό που εννοώ είναι ότι η εργατική τάξη είναι εξίσου μεγάλη με την προηγούμενη εποχή, πριν από τη δεκαετία του 1990, αλλά έχει ακόμη λιγότερη συλλογική δύναμη.

Micah Uetricht: Και αυτό δεν είναι μοναδικό στην περιοχή, σωστά; Είναι η ίδια ιστορία σε όλο τον κόσμο, όπου υπάρχουν οι ίδιες δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν τις περιφερειακές οικονομίες και πολιτικές και αποδυναμώνουν τη δύναμη της εργατικής τάξης στο βαθμό που είχε αναπτυχθεί.

Anand Gopal: Ακριβώς. Αυτό είναι το υπόβαθρο όλου του θέματος, ότι δηλαδή προφανώς οι λεπτομέρειες είναι διαφορετικές και ιδιαίτερες για τη Μέση Ανατολή, αλλά η ευρύτερη ιστορία είναι η ιστορία του κόσμου από τη δεκαετία του 1970 και μετά.

Προσπάθησα επίσης να απαντήσω σε αυτό το αίνιγμα, δηλαδή αν ο νεοφιλελευθερισμός και η κατάργηση της προστασίας από την αγορά ήταν μια από τις κύριες αιτίες της εξέγερσης, γιατί η εξέγερση δεν πήρε άμεσα τη μορφή αντίστασης στον νεοφιλελευθερισμό; Γιατί πήρε αυτές τις άλλες μορφές, είτε του φιλελευθερισμού – με την έννοια ότι επικεντρώθηκε καθαρά στα ανθρώπινα δικαιώματα και όχι στα οικονομικά δικαιώματα και την κοινωνική ισότητα και αναδιανομή - είτε του φονταμενταλισμού;

Και αυτό έχει απήχηση σε όλο τον κόσμο σήμερα. Μετά από σαράντα ή πενήντα χρόνια επίθεσης στο βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων, γιατί δεν βλέπουμε την αντίσταση να παίρνει δηλωμένα ταξικά συνειδητές μορφές; Οπότε ναι, πρόκειται για την ίδια ιστορία παντού.

Στον αραβικό κόσμο, όπως νομίζω ότι ισχύει και στα περισσότερα μέρη του κόσμου, υπάρχει ο θυμός των ανθρώπων για την απαλλοτρίωση που έχουν υποστεί σε πρωτοφανή επίπεδα τα τελευταία σαράντα χρόνια, αλλά η ικανότητά τους να μετατρέψουν αυτόν τον θυμό σε συλλογική δύναμη δεν είναι τόσο μεγάλη όσο ήταν κάποτε ιστορικά. Και αυτό είναι ουσιαστικά το ζήτημα της Αραβικής Άνοιξης.

Ο νεοφιλελευθερισμός ξεκινά στην περιοχή τη δεκαετία του 1990, αλλά στην πραγματικότητα εδραιώνεται από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Μέχρι το 2011, έχουμε μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που έχουν μεγαλώσει στην άτυπη εργασία και σε ένα είδος επισφαλούς εργασιακής ζωής, και εν τω μεταξύ η έλλειψη πολιτικών δικαιωμάτων δεν έχει αλλάξει καθόλου. Έτσι, το βούτυρο εξαφανίστηκε, αλλά οι θάλαμοι βασανιστηρίων είναι ακόμα εκεί.

Υπήρξαν πολλές περιπτώσεις κατά την προετοιμασία της Αραβικής Άνοιξης όπου υπήρξαν μίνι εξεγέρσεις και επαναστάσεις. Μιλάω για την τυνησιακή πόλη Γκάφσα, που βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ορυχεία φωσφορικών αλάτων στον κόσμο, όπου υπήρξε μια τοπική εξέγερση. Το ενδιαφέρον σε αυτή την εξέγερση πριν από το 2011 είναι ότι συμμετείχαν άνεργοι εργαζόμενοι, προσωρινά απασχολούμενοι και εργαζόμενοι του άτυπου τομέα. Αυτό ήταν πραγματικά ένα παράθυρο για την εξέλιξη των πραγμάτων που θα ακολουθούσαν.

Το 2011 η επανάσταση ξεκίνησε στην Τυνησία και εξαπλώθηκε γρήγορα σε έξι ή επτά διαφορετικές χώρες. Η βάση της επανάστασης ήταν σε γενικές γραμμές όλοι αυτοί οι άνθρωποι που είχαν ατομικοποιηθεί, κατακερματιστεί και καταληστευτεί από τα νεοφιλελεύθερα καθεστώτα τα τελευταία είκοσι ή τριάντα χρόνια.

Meagan Day: Γράφετε ότι ελλείψει ταξικών κομμάτων και συνδικάτων και άλλων φορέων συλλογικής πάλης της εργατικής τάξης, οι επαναστάτες δεν είχαν δομική επιρροή όταν ήρθε η ώρα να ανατρέψουν την εξουσία, και αυτό πραγματικά διαμόρφωσε τη φύση του κινήματος που θα ακολουθούσε.

Υπάρχει ένα σημείο στο άρθρο σας όπου γράφετε ότι: «Κάτω από αυτές τις συνθήκες οι επαναστάτες άρχισαν να εξοπλίζονται, συνήθως προμηθευόμενοι όπλα από τη μαύρη αγορά ή κάνοντας επιδρομές σε κυβερνητικές αποθήκες. Αυτό ήταν, στην πραγματικότητα, μια απελπισμένη προσπάθεια να υποκαταστήσουν τη δομική άσκηση επιρροής. Μη μπορώντας να εκδιώξουν ειρηνικά το καθεστώς απειλώντας τα ζωτικά του συμφέροντα, οι επαναστάτες αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν στρατιωτικά μέσα».

Γράφετε επίσης ότι η νέα ταξική δυναμική στο πλαίσιο του νεοφιλελευθερισμού «ώθησε και καταδίκασε την εξέγερση». Μιλήσαμε για το πώς την ώθησαν, αλλά πώς η αλλοιωμένη ταξική δυναμική της περιοχής έδωσε έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης που στην πραγματικότητα δεν ήταν αρκετός για να ανατρέψει την εξουσία;

Anand Gopal: Έτσι, για παράδειγμα, στη Συρία υπήρξαν διαδηλώσεις σε πλατείες σε όλη τη χώρα. Το καθεστώς απάντησε με βιαιότητα, ανοίγοντας πυρ εναντίον ανδρών, γυναικών και παιδιών και σκοτώνοντας μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Αυτό άρχισε τον Μάρτιο του 2011.

Τώρα, ας προχωρήσουμε γρήγορα στον Αύγουστο. Έχω έναν φίλο που είναι Σύρος επαναστάτης. Μου είπε για το πώς οι ακτιβιστές συνήθιζαν να συναντιούνται κρυφά κάθε εβδομάδα για να προσπαθήσουν να σχεδιάσουν τις διαδηλώσεις της εβδομάδας. Αν σε έπιαναν να συμμετέχεις, θα σε συλλαμβάνανε και θα σε βασάνιζαν φρικτά, οπότε ήταν απίστευτα γενναίοι.

Μια εβδομάδα συναντήθηκαν σε αυτό το χωράφι και έκαναν μια συζήτηση. Η μία πλευρά είπε: «Κοιτάξτε, οργανώνουμε αυτές τις διαμαρτυρίες κάθε εβδομάδα τους τελευταίους έξι μήνες. Και μας πυροβολούν, και υπάρχει μόνο ένα πράγμα που μπορούμε να κάνουμε, δηλαδή να πάρουμε τα όπλα για να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας». Και η άλλη πτέρυγα αυτής της ομάδας είπε: «Αυτό είναι τρελό. Δεν υπάρχει περίπτωση. Ακόμα κι αν πάρουμε τα όπλα, δεν μπορούμε ποτέ να τα βάλουμε με τη δύναμη του συριακού κράτους. Θα μας συντρίψουν. Έχουν τανκς και ελικόπτερα».

Έτσι, η συζήτηση συνεχίστηκε για περίπου ένα μήνα και χωρίστηκαν 50-50, και στη συνέχεια σφαγιάστηκαν αρκετοί άνθρωποι με αποτέλεσμα οι ακτιβιστές να αισθανθούν ότι δεν είχαν άλλη επιλογή. Ακόμα και αν πίστευαν ότι το να πάρουν όπλα θα οδηγούσε σε καταστροφή, αν είναι ανάμεσα σε μια καταστροφή σε ένα χρόνο από τώρα και στο να σκοτωθεί η οικογένειά σου μέσα σε μια μέρα, όλοι θα προτιμήσουν την καταστροφή σε ένα χρόνο από τώρα. Αυτό συνέβη, λοιπόν, και οι άνθρωποι άρχισαν να εξοπλίζονται.

Τώρα, αυτό που είναι ενδιαφέρον σε αυτή τη συζήτηση είναι γιατί αυτές ήταν οι δύο μοναδικές επιλογές; Γιατί οι μόνες επιλογές ήταν είτε να συνεχίσουν τις ειρηνικές διαμαρτυρίες καταλαμβάνοντας πλατείες πόλεων είτε να πάρουν όπλα; Ο λόγος είναι επειδή δεν είχαν άλλα μέσα για να σταματήσουν το καθεστώς. Ποιο θα ήταν το άλλο μέσο για να σταματήσουν το καθεστώς; Μια από τις μόνες άλλες μορφές δύναμης που έχουν οι άνθρωποι είναι να σταματήσουν την εργασία τους.

Αν μπορούσαν να σταματήσουν την εργασία τους, τότε ξαφνικά οι τροχοί που κινούν το σύστημα θα σταματούσαν. Ακόμη περισσότερο σε μια περίπτωση όπως η Συρία, επειδή οι μεγάλοι εργοδότες και οι μεγάλες επιχειρήσεις στη Συρία ήταν όλοι στο πλευρό του καθεστώτος. Και έτσι, αν οι άνθρωποι απλά σταματούσαν να εργάζονται σε όλη τη χώρα, θα είχαμε δει μια σημαντική διάσπαση της άρχουσας τάξης και θα είχαμε δει μια πολύ διαφορετική εξέλιξη.

Το ερώτημα λοιπόν είναι γιατί δεν υπήρχε αυτό στο τραπέζι; Και δεν ήταν στο τραπέζι επειδή οι άνθρωποι δεν είχαν την εμπειρία της συλλογικής εργασίας από κοινού και της συμμετοχής σε προηγούμενες απεργιακές δράσεις, κάτι που θα έπρεπε να κάνει κανείς όλα αυτά τα χρόνια για να αποκτήσει την αυτοπεποίθηση να σκεφτεί ότι αυτός είναι ο σωστός τρόπος για να προχωρήσουμε.

Αν κοιτάξετε προηγούμενες επαναστάσεις για δημοκρατική αλλαγή στην ιστορία, τη γερμανική επανάσταση ή τις επαναστάσεις του 1848 για δημοκρατική αλλαγή, ήταν μια πολύ διαφορετική περίσταση. Υπήρχε στην πραγματικότητα μια συλλογική μνήμη για το πώς να αντισταθούμε. Αυτός είναι ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο ο νεοφιλελευθερισμός αναδιάρθρωσε τη Μέση Ανατολή. Αυτές οι εμπειρίες δεν υπήρχαν.

Έτσι, ένα από τα επιχειρήματα του άρθρου είναι ότι τα νεοφιλελεύθερα καθεστώτα κατέστρεψαν την όποια επιρροή είχε η εργατική τάξη. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να αντισταθεί, απλώς τα εμπόδια είναι πολύ μεγαλύτερα. Οι επιλογές που είχαν ήταν να οπλιστούν ή να μην οπλιστούν και να σφαγιαστούν. Έτσι οπλίστηκαν, και φυσικά το μόνο που κατάφεραν ήταν να καθυστερήσουν τη σφαγή, επειδή ποτέ δεν θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν τη δύναμη του συριακού καθεστώτος, και στη συνέχεια του ρωσικού στρατού και του ιρανικού στρατού.

Micah Uetricht: Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι αυτό που λέτε είναι το αντίθετο από αυτό που ακούγεται από ορισμένα τμήματα της Αριστεράς, ότι δηλαδή πολλές από αυτές τις εξεγέρσεις ήταν αποτέλεσμα της δυτικής ιμπεριαλιστικής επέμβασης ή ότι οι δυτικές δυνάμεις εξόπλισαν φατρίες που ήταν κυρίως ισλαμιστές φονταμενταλιστές ως μέρος μιας ιμπεριαλιστικής συνωμοσίας.

Δεν είναι ότι αυτά τα στοιχεία δεν υπήρξαν αργότερα, αλλά στη δική σας ανάγνωση αυτές είναι οργανικές εξεγέρσεις πραγματικών μαζών ανθρώπων στη Μέση Ανατολή που δικαίως είναι θυμωμένοι που ζουν κάτω από αυταρχικά καθεστώτα με υποβαθμισμένο βιοτικό επίπεδο, και εξοπλίστηκαν επίσης με οργανικό τρόπο.

Anand Gopal: Απολύτως. Και επιτρέψτε μου να είμαι πολύ σαφής σχετικά με το χρονοδιάγραμμα για όποιον μπορεί να πιστεύει το αντίθετο. Στη Συρία, η επανάσταση ξεκίνησε τον Μάρτιο. Οι πρώτες συζητήσεις για τον εξοπλισμό έγιναν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές σε όλη τη χώρα, αλλά γενικά το καλοκαίρι του 2011. Το φθινόπωρο του 2011 εμφανίστηκαν οι πρώτες ομάδες ανταρτών. Η επανάσταση είχε λίγο πολύ στρατιωτικοποιηθεί μέχρι το τέλος του 2011.

Η πρώτη ξένη επέμβαση δεν έγινε μέχρι το 2012, και αυτό ήταν το Κατάρ που άρχισε να παρεμβαίνει για πρώτη φορά την άνοιξη του 2012. Οι ΗΠΑ δεν επενέβησαν άμεσα μέχρι το 2013. Έτσι, αυτό που έχουμε εδώ είναι μια οργανική επανάσταση στην αρχή, την οποία στη συνέχεια οι ξένες δυνάμεις προσπαθούν να υποτάξουν στα συμφέροντά τους.

Meagan Day: Αναφέρετε επίσης την άνοδο των πιο φονταμενταλιστικών τμημάτων αυτών των επαναστάσεων. Στην αρχή, υπήρχαν φιλελεύθερες και ισλαμιστικές παρατάξεις που συμμετείχαν σε όλες αυτές τις εξεγέρσεις. Πώς συνέβη το γεγονός να απαξιωθούν οι φιλελεύθεροι με την πάροδο του χρόνου, πράγμα που οδήγησε στη διαμόρφωση του τελικού χαρακτήρα πολλών από αυτές τις επαναστάσεις;

Anand Gopal: Το 2011 θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν φιλελεύθερες εξεγέρσεις, με την έννοια ότι υποστήριζαν τη δημοκρατία, την ψήφο και τις βασικές ελευθερίες, αλλά όχι την κοινωνική ισότητα. Αυτό άλλαξε σιγά-σιγά, και μέχρι το 2013 ο χαρακτήρας ήταν κυρίως ισλαμικός φονταμενταλιστικός. Νομίζω ότι αυτό δείχνει σε μεγάλο βαθμό την ταξική δυναμική της ίδιας της εξέγερσης.

Ρωτήσατε νωρίτερα για τη νέα αστική τάξη. Ας μιλήσουμε για τη Συρία, αν και είναι παρόμοια και σε άλλες χώρες. Όταν το καθεστώς νεοφιλελευθεροποιήθηκε, δεν ήθελαν απλώς να ανοίξουν τη χώρα στις επενδύσεις και τις ιδιωτικοποιήσεις, γιατί αυτό θα μπορούσε επίσης να απειλήσει την εξουσία τους, σωστά; Αυτό θα δημιουργούσε μια αστική τάξη που δεν θα ελεγχόταν από το καθεστώς και θα μπορούσε ίσως να ανατρέψει το καθεστώς. Έτσι προσπάθησαν να ελέγξουν τη νεοφιλελευθεροποίηση, ώστε όλες οι ιδιωτικοποιήσεις να γίνονται με τέτοιο τρόπο ώστε να συνδέονται με το καθεστώς.

Έτσι, η νέα ελίτ της Συρίας μετά το 2000 ήταν όλοι άνθρωποι που είχαν προηγουμένως κρατικές θέσεις ή ήταν συγγενείς του δικτάτορα Άσαντ και στη συνέχεια έγιναν όλοι επιχειρηματίες εν μία νυκτί. Πλούτισαν απίστευτα με το νεοφιλελεύθερο άνοιγμα, αλλά υπήρχαν ολόκληρα κοινωνικά στρώματα που έχασαν. Ανέφερα νωρίτερα ότι η εργατική τάξη και οι φτωχοί την πάτησαν από αυτό το άνοιγμα, αλλά δεν ήταν οι μόνοι.

Ας πούμε ότι έχεις μια μικρή επιχείρηση σε κάποια επαρχιακή πόλη, και είσαι πλούσιος στην ίδια σου την κοινότητα, αλλά δεν έχεις τους δεσμούς για να πάρεις όλα τα ωραία συμβόλαια και δεν μπορείς να είσαι ανταγωνιστικός στην αγορά επειδή αυτές οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν στριμώξει την αγορά. Χάνεις και εσύ κατά μία έννοια από το νεοφιλελεύθερο άνοιγμα. Έτσι, υπάρχουν αυτές οι δύο ομάδες, αυτό που ονομάζω επαρχιακή αστική τάξη ή αυτή η ελίτ της υπαίθρου που είναι δυσαρεστημένη, και οι μάζες των φτωχών και των εργατικών τάξεων. Αρχικά, αυτές είναι οι δύο πτέρυγες της επανάστασης.

Στην αρχή, και οι δύο συμφώνησαν σε ένα κοινό πρόγραμμα δημοκρατίας και ατομικών ελευθεριών. Το πρόβλημα είναι ότι αφού οι τόποι απελευθερώθηκαν και έδιωξαν το καθεστώς, τώρα έπρεπε να αντιμετωπίσουν άλλα ζητήματα που δεν περικλείονται σε αυτά τα συνθήματα για την ελευθερία και τα ατομικά δικαιώματα. Πώς θα διανεμηθούν οι πόροι; Πόσα πηγαίνουν στους φτωχούς; Πώς θα φορολογηθούν οι άνθρωποι; Πρέπει να φορολογηθούν οι πλούσιοι, και αν ναι, πόσο;

Όλα αυτά τα ερωτήματα ήρθαν στο προσκήνιο το 2012 και το 2013 στις απελευθερωμένες περιοχές. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι υπήρχαν δύο διαφορετικές απαντήσεις. Είχαμε τις ελίτ σε αυτές τις περιοχές που έλεγαν: «Λοιπόν, θα πρέπει να έχουμε απλώς ένα σύστημα τύπου laissez-faire, όπου δεν φορολογούμε τους ανθρώπους και δεν αναδιανέμουμε τον πλούτο, γιατί αυτό σημαίνει ελευθερία». Αλλά μετά είχαμε τους φτωχούς και την εργατική τάξη που είχαν μια πολύ διαφορετική αντίληψη της ελευθερίας ως ελευθερία από την πείνα, ελευθερία από την ανέχεια.

Αυτές οι δύο πτέρυγες συγκρούστηκαν μεταξύ τους με διάφορους τρόπους. Και επειδή οι φτωχοί και η εργατική τάξη δεν είχαν τη δομική επιρροή για να οργανωθούν συλλογικά και να αντιληφθούν τον εαυτό τους ως τάξη, αντιλαμβάνονταν αντίθετα τον εαυτό τους με διαφορετικό τρόπο – ας πούμε, ως μουσουλμάνοι ενάντια σε αυτές τις πιο ελίτ φιγούρες που δεν εκπροσωπούν το Ισλάμ.

Σε αυτό το χάσμα εισήλθαν οι ισλαμιστές φονταμενταλιστές. Είχαν πλήρη επίγνωση των ταξικών διαιρέσεων στις απελευθερωμένες περιοχές και έπαιξαν με αυτές τις ταξικές διαιρέσεις. Βασικά είχαν ένα λαϊκιστικό πρόγραμμα που έλεγε ότι θα σας απαλλάξουμε από όλα αυτά τα προβλήματα και θα απαλλαγούμε από αυτές τις φιλελεύθερες ελίτ αν μας υποστηρίξετε. Αυτό έχει απήχηση και εκτός της Μέσης Ανατολής, σε όλο τον κόσμο. Η υποκείμενη δυναμική είναι η ίδια παντού.

Τις περισσότερες περιοχές στη Συρία που κατέλαβε το ISIS, δεν τις κέρδισε απαραίτητα στρατιωτικά, αλλά πολιτικά. Τις κέρδισαν πείθοντας τους ανθρώπους ότι οι ελίτ αυτών των περιοχών δεν έχουν τα συμφέροντά τους στο μυαλό τους, αλλά αυτό κάνει μόνο το ISIS. Και ελλείψει εναλλακτικής λύσης, μπορείτε να καταλάβετε γιατί οι άνθρωποι στρέφονται προς αυτό. Μέχρι το 2014 το ISIS κατέλαβε κατά τραγικό τρόπο τη μισή χώρα.

Πολύ γρήγορα, οι άνθρωποι που στην απελπισία τους συντάχθηκαν με το ISIS συνειδητοποίησαν ότι αυτό ήταν ένα τρομερό, τρομερό πράγμα. Αλλά ήταν πολύ αργά σε εκείνο το σημείο, επειδή επρόκειτο για ένα ολοκληρωτικό κράτος που δεν ανεχόταν καμία αντιπολίτευση, και αν έλεγες κάτι θα σε σκότωναν.

Meagan Day: Αν με είχατε ρωτήσει πριν διαβάσω το άρθρο σας γιατί η Τυνησία αποτέλεσε εξαίρεση στις γενικές αποτυχίες της Αραβικής Άνοιξης, πιθανώς θα είχα απαντήσει ότι αν δοκιμάσεις κάτι σε πέντε ή δέκα διαφορετικές χώρες, τότε ίσως έχεις μια αξιοπρεπή πιθανότητα να πετύχεις τελικά σε μία από αυτές. Αλλά το άρθρο σας κάνει λόγο για το ότι η επιτυχία της Τυνησίας δεν είναι αυθαίρετη ή τυχαία. Στην πραγματικότητα η Τυνησία είναι η εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Μπορείτε να εξηγήσετε τι εννοείτε με αυτό;

Anand Gopal: Πρώτα θα μιλήσω για το τι είναι παρόμοιο μεταξύ της Τυνησίας και των υπόλοιπων αραβόφωνων χωρών. Είχε έναν αόριστα αραβοεθνικιστή δικτάτορα, κανένα απολύτως πολιτικό δικαίωμα και ένα κοινωνικό συμβόλαιο βάσει του οποίου o λαός παραιτήθηκε από το δικαίωμά του να οργανώνεται ανεξάρτητα με αντάλλαγμα λίγο βούτυρο. Και είχαμε μια εργατική τάξη που ήταν, όπως παντού στην περιοχή, ατομικοποιημένη και κατακερματισμένη από τον νεοφιλελευθερισμό.

Αλλά για λόγους που αφορούν ειδικά την ιστορία της Τυνησίας, υπήρχε μια συνδικαλιστική συνομοσπονδία, η UGTT, η οποία στην Τυνησία μπόρεσε να επιβιώσει και να διατηρήσει κάποια ανεξαρτησία. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη Συρία και την Αίγυπτο και αλλού, όπου αντίστοιχες συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες απορροφήθηκαν πλήρως από το κράτος και έγιναν εργαλεία του κράτους.

Στις άλλες χώρες είχατε δύο δυνάμεις, τις λαϊκές μάζες και τον δικτάτορα. Αλλά από τη δεκαετία του ’70 και μετά, αυτή η συνδικαλιστική συνομοσπονδία λειτούργησε κατά κάποιον τρόπο ως τρίτη δύναμη στην τυνησιακή κοινωνία. Ένα άλλο πράγμα που έκανε η UGTT από τη δεκαετία του ’90 και μετά ήταν να οργανώσει τον άτυπο τομέα και να τον συνδέσει με τον επίσημο τομέα με τρόπο που να δίνει στη συνομοσπονδία κάποια επιρροή σε αυτόν τον τομέα.

Έτσι, όταν ξεκίνησε η επανάσταση στην Τυνησία, μπόρεσαν να ασκήσουν πίεση με τρόπο που δεν μπόρεσαν να κάνουν οι κρατικά ελεγχόμενες συνδικαλιστικές συνομοσπονδίες στις άλλες χώρες. Ένας από τους λόγους για τους οποίους ο δικτάτορας στην Τυνησία έπεσε ήταν επειδή υπήρξε μια απεργία, που προωθήθηκε από τη βάση και τελικά υποστηρίχθηκε από τη συνδικαλιστική συνομοσπονδία.

Αν κοιτάξετε την Τυνησία και την Αίγυπτο, η ιστορία τους είναι σχεδόν παράλληλη μέχρι το 2013. Αλλά η διαφορά εδώ ήταν ότι υπήρχε μια συνδικαλιστική συνομοσπονδία στην Τυνησία και ένα τμήμα της εργατικής τάξης που είχε διατηρήσει την ανεξαρτησία του. Δεν την παρέδωσε ποτέ στο κοινωνικό συμβόλαιο κατά τα προηγούμενα σαράντα χρόνια. Και κατάφεραν να επιβάλουν μια δημοκρατική μετάβαση.

Micah Uetricht: Στην υπόλοιπη περιοχή, εκτός από την Τυνησία, η ιστορία της Αραβικής Άνοιξης δεν έχει αίσιο τέλος. Αλλά δεν πιστεύετε ότι όλες οι ελπίδες έχουν χαθεί. Γιατί δεν πρέπει να αισθανόμαστε ότι αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας έχει κλείσει και ποιο είναι το καθήκον της Αριστεράς στη Μέση Ανατολή;

Anand Gopal: Κλείνω με το Σουδάν γιατί νομίζω ότι έχει κάποιες ενδιαφέρουσες αντιστοιχίες με την Τυνησία. Όπως και στην Τυνησία, στο Σουδάν έχει επιβιώσει κάποια ανεξάρτητη οργάνωση της εργατικής τάξης. Δεν είναι ισχυρή στο Σουδάν, αλλά ακόμη και αυτή η μικρή ποσότητα ήταν αρκετή για να αποφευχθεί η καταστροφή όταν τα γεγονότα κορυφώθηκαν το περασμένο καλοκαίρι. Θα μπορούσε να είχε πάρει τον δρόμο της Αιγύπτου, αλλά αντίθετα είχαμε αυτή την ανεξάρτητη δύναμη που μπόρεσε να επιβάλει αυτό που μοιάζει με δημοκρατική μετάβαση. Δεν ξέρουμε ακόμη πώς θα εξελιχθεί το Σουδάν, αλλά νομίζω ότι υπάρχει λόγος για ελπίδα.

Αν κοιτάξετε τη στρατηγική της τυνησιακής αριστεράς, νομίζω ότι στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο ριζικά διαφορετική από αυτό που κάποιοι άνθρωποι εδώ στην Αριστερά στις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλούν στρατηγική της βάσης, δηλαδή να προσπαθήσουμε πραγματικά να χτίσουμε ρίζες στα συνδικάτα, σε περιοχές όπου μπορούμε πραγματικά να ασκήσουμε πραγματική δύναμη μακροπρόθεσμα.

Υπήρχαν ακτιβιστές και αγωνιστές στην UGTT που προσπαθούσαν σε κάθε βήμα να την εκδημοκρατίσουν, να αγωνιστούν για τη δημοκρατία των συνδικάτων, να αγωνιστούν για τη λογοδοσία. Οικοδομούσαν δύναμη μέσα στην UGTT, έτσι ώστε όταν προέκυψε μια στιγμή ευκαιρίας, όταν έγινε η εξέγερση, να μπορέσουν να κινηθούν πάνω σε αυτό. Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας. Η ουσία του άρθρου είναι ότι δεν υπάρχει υποκατάστατο για την ανεξάρτητη δύναμη της εργατικής τάξης.

 

 

Μετάφραση: elaliberta.gr

Anand Gopal, “Why the Arab Spring Failed”, Jacobin, 23 Νοεμβρίου 2020, https://jacobin.com/2020/11/arab-spring-fundamentalism-corporatism-class-struggle-labor-power. Αναδημοσίευση: Europe Solidaire Sans Frontières, http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article55783.

 

 

 

Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 13 Αυγούστου 2022 14:06

Προσθήκη σχολίου

Το e la libertà.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά σχόλια με υβριστικό, ρατσιστικό, σεξιστικό φασιστικό περιεχόμενο ή σχόλια μη σχετικά με το κείμενο.