Nouveau Parti Anticapitaliste – l’Anticapitaliste

Η κατάρρευση του εθνικού νομίσματος και της οικονομίας, ο υπερπληθωρισμός και η στασιμότητα των μισθών είναι τα συστατικά της μαζικής κινητοποίησης που ξεκίνησε την Κυριακή 28 Δεκεμβρίου στο παζάρι της Τεχεράνης και εξαπλώθηκε σε πολλές πόλεις και πανεπιστήμια. Το μαχητικό πνεύμα των διαδηλωτών και η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η κατάσταση δείχνουν σαφώς ότι δεν πρόκειται για μια παροδική αντίδραση στην αύξηση της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Για άλλη μια φορά εκφράζεται μια βαθιά κοινωνική οργή, που έχει τις ρίζες της σε δεκαετίες αδικίας, φτώχειας, διακρίσεων λόγω φύλου και καταπίεσης. Η απεργία στο παζάρι, το κλείσιμο των καταστημάτων και η συμμετοχή των φοιτητών σηματοδοτούν μια νέα φάση σε αυτό το θεμελιώδες κίνημα που συγκλονίζει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

Bella Beiraghi

«Μην φοβάστε, είμαστε όλοι μαζί» – η φωνή αντηχεί μέσα στο μεγάλο παζάρι της Τεχεράνης. Μια νεαρή γυναίκα, με θάρρος χωρίς πέπλο, ηγείται μιας πορείας εκατοντάδων ανθρώπων σε μια από τις παλαιότερες αγορές του κόσμου. Η κατάρρευση του ριάλ, του επίσημου νομίσματος του Ιράν, έχει προκαλέσει τις μεγαλύτερες διαμαρτυρίες μετά την εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» το 2022. Την Κυριακή 28 Δεκεμβρίου, στην πρωτεύουσα του Ιράν, Τεχεράνη, το μεγάλο παζάρι ξέσπασε. Οι έμποροι έκλεισαν τα καταστήματά τους και βγήκαν στους δρόμους φωνάζοντας «κλείστε το». Μέσα σε 72 ώρες, οι διαμαρτυρίες είχαν εξαπλωθεί σε περισσότερες από 21 από τις 31 επαρχίες του Ιράν, σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times. Από το μετρό του Μασχάντ μέχρι τη μικρή πόλη του Φαρσάν, οι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν σε γωνίες δρόμων και πλατείες, με το σύνθημα «θάνατος στον δικτάτορα» –μια αναφορά στην 46χρονη ισλαμική θεοκρατία– να κυριαρχεί.

Maryam Alaniz

Οι διαδηλώσεις στους δρόμους έχουν πλέον επεκταθεί σε αρκετές πόλεις, καθώς η οικονομική κρίση εντείνεται. Σε αρκετές πόλεις, στις διαδηλώσεις ακούγονται σαφώς αντι-καθεστωτικά συνθήματα, σηματοδοτώντας ότι η οργή για τον πληθωρισμό και τις συνθήκες διαβίωσης μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε ευρύτερη αντίθεση προς το ίδιο το καθεστώς των κληρικών που κυβερνά. Βίντεο που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν πλήθη να συγκεντρώνονται στο κέντρο της Τεχεράνης, μεταξύ άλλων κοντά στην οδό Σααντί και στις γειτονιές γύρω από το Μεγάλο Παζάρι. Μια εικόνα που έγινε viral διεθνώς έδειχνε έναν μοναχικό διαδηλωτή να αντιμετωπίζει τις δυνάμεις ασφαλείας, ξυπνώντας μνήμες από ιστορικές στιγμές αντίστασης όπως η Τιενανμέν – ένα ισχυρό σύμβολο αντίστασης εν μέσω καταστολής.

Στις 10 Ιανουαρίου 2026, στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, μια σειρά από ιρανικά μαρξιστικά κόμματα και οργανώσεις διοργανώνουν ένα συνέδριο που συγκαλείται από το «Συμβούλιο Συνεργασίας Αριστερών και Κομμουνιστικών Δυνάμεων» – μια συμμαχία που σήμερα αποτελεί ένα από τα λίγα σταθερά πλαίσια συνεργασίας μεταξύ τμημάτων της επαναστατικής αριστεράς στην εξορία. Το συμβούλιο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2018, μετά από μια κοινή διάσκεψη στην ίδια πόλη, μέσω μιας δήλωσης με τίτλο «Μια σοσιαλιστική εναλλακτική λύση είναι αναγκαία και εφικτή» – ένα κείμενο που καλούσε ρητά την επαναστατική ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας και την εγκαθίδρυση μιας σοσιαλιστικής τάξης στο Ιράν που θα βασίζεται σε συμβούλια.

Την Παρασκευή, 17 Οκτωβρίου 2025, ο γραμματέας της έδρας «Enjoining Good & Forbidding Wrong» (Προώθηση του καλού και απαγόρευση του κακού) της επαρχίας Τεχεράνης ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός νέου «Κέντρου Ελέγχου για την Αγνότητα και το Χιτζάμπ», παράλληλα με την οργάνωση και ενεργοποίηση «περισσότερων από 80.000 εκπαιδευμένων εθελοντών» καθώς και 4.575 εκπαιδευτών και δικαστικών βοηθών («zabet-e qazaei»). Οι αξιωματούχοι το χαρακτήρισαν ως μια πολιτιστική-κοινωνική εκστρατεία που διεξάγεται με φορείς «πολιτισμού και ασφάλειας». Αυτό δεν είναι φήμη· πολλά ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν τις δηλώσεις. Πρόκειται για την αστυνομία ηθών με άλλο όνομα; Όχι ακριβώς, αλλά προορίζεται να κάνει παρόμοια δουλειά μέσω μιας διαφορετικής δομής.

Μετά το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», ο νόμος του Ιράν για το χιτζάμπ δεν έχει αλλάξει ούτε έχει καταργηθεί. Ωστόσο, στην κοινωνική πραγματικότητα, το κράτος δεν καταφέρνει να τον εφαρμόσει αποτελεσματικά. Οι δρόμοι της Τεχεράνης και άλλων πόλεων μοιάζουν πλέον λιγότερο με σκηνές πειθαρχίας και περισσότερο με καθημερινό δημοψήφισμα: γυναίκες χωρίς χιτζάμπ ή με διαφορετικά είδη ενδυμασίας κυκλοφορούν ελεύθερα, ενώ η κυβέρνηση ταλαντεύεται μεταξύ αυστηρότερων μέτρων εξαναγκασμού και προσωρινής υποχώρησης. Το 2024, το κοινοβούλιο προώθησε τον «Νόμο για την Αγνότητα και το Χιτζάμπ», αλλά τον περασμένο χειμώνα ένας αξιωματούχος δήλωσε ότι η διαδικασία έκδοσής του είχε σταματήσει και ότι η επιβολή του «δεν ήταν δυνατή προς το παρόν».

Σε μια εκδήλωση που διοργανώθηκε προς τιμήν του γενναίου και αντιστασιακού κινηματογράφου, ο Ιρανός σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί και ο θρυλικός σκηνοθέτης Μάρτιν Σκορσέζε έκαναν μια βαθιά συζήτηση για τα εμπόδια, τις πηγές έμπνευσης και τη δύναμη του κινηματογράφου υπό ακραίες συνθήκες περιορισμού. Η συζήτηση, που πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, έδωσε στον Παναχί την ευκαιρία να μιλήσει για τις ρίζες του πάθους του και για το πώς η 20ετής απαγόρευση της κινηματογραφικής του δραστηριότητας τον ώθησε προς νέες μορφές αφήγησης. Ο Παναχί απέδωσε την πεισματάρικη φύση του στην εργατική τάξη στην οποία μεγάλωσε και στην εντολή του πατέρα του να μην υποκύπτει ποτέ.

Στο «Ένα απλό ατύχημα» ο Παναχί καταφέρνει να μιλήσει με δεξιοτεχνία όχι απλά για την προσωπική του ιστορία, μα πάνω απ’ όλα για το συλλογικό τραύμα ενός ολόκληρου λαού. Ο ίδιος έχει δηλώσει σε συνέντευξή του: «Τα πράγματα που εξιστορούνται στην ταινία, δεν ήταν όλα προσωπικές μου εμπειρίες. Ήταν κυρίως πράγματα που είχα ακούσει όταν πέρασα χρόνο στη φυλακή. Από φυλακισμένους που εξέτιαν μεγάλες ποινές, 5, 10, 15 χρόνια. Και οι οποίοι είχαν ακούσει αυτά τα πράγματα από κρατούμενους που ήταν εκεί πριν από αυτούς. Έτσι, ήταν μια συλλογική εμπειρία που κάλυπτε σχεδόν μισό αιώνα. Και την συμπύκνωσα σε 4 ή 5 χαρακτήρες…»

Το ερώτημα δεν είναι απλώς ποιος αντιτίθεται στην Ισλαμική Δημοκρατία. Το πραγματικό ερώτημα είναι: τι είδους εναλλακτική λύση προτείνεται για την αντικατάστασή της, με ποια εργαλεία, με ποιες δυνάμεις και με ποιο όραμα για την κοινωνία και την εξουσία; Αυτό που κινδυνεύει τώρα δεν είναι μόνο το περιεχόμενο των χειραφετητικών αιτημάτων, αλλά και η ίδια η δυνατότητα να αρθρωθούν πολιτικά και μάλιστα σε παγκόσμια κλίμακα. Χωρίς αυτή την ανασυγκρότηση, είτε οι μοναρχικοί και οι διεθνείς σύμμαχοί τους θα ορίσουν «τι είναι το Ιράν», είτε οι δυτικοί θεσμοί -χρησιμοποιώντας μετα-αποικιακό λεξιλόγιο- θα αναγάγουν την ήττα του ιρανικού λαού σε ζήτημα πολιτισμικής πολυπλοκότητας.

Τις τελευταίες ημέρες, φωτογραφίες και αναφορές έχουν κατακλύσει τα ιρανικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης που δείχνουν Αφγανούς μετανάστες να συλλαμβάνονται σε χώρους εργασίας, γειτονιές και κόμβους διέλευσης. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη διαφάνειας, τη νομική λογοδοσία και την αυξανόμενη εχθρότητα που υφίσταται ο αφγανικός πληθυσμός στο Ιράν. Τα εργατικά συνδικάτα, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ένας αυξανόμενος αριθμός πολιτιστικών προσωπικοτήτων μοιράζονται πλέον ένα κοινό μήνυμα: η μεταχείριση των Αφγανών μεταναστών δεν αποτελεί μόνο παραβίαση των διεθνών κανόνων, αλλά και προσβολή της ηθικής.